De uitdaging voor Nederland

De week voor het NSF kregen we - via een ingezonden artikel in Het Parool een boodschap mee van Susan George, vice-president van Attac France. Zij geeft aan dat onze prioriteiten het komend jaar ook bij Europa moeten liggen: ten eerste vanwege de Europese Dienstenrichtlijn (ook wel Bolkesteinrichtlijn genoemd) en ten tweede vanwege de Europese constitutie (waarover in mei of juni een referendum word georganiseerd). Deze constitutie verankert namelijk een gegarandeerd vrij verkeer van kapitaal, waardoor de Tobintax in de EU al op voorhand verboden wordt - Attac Nederland.

Het concept van een sociaal forum werd voor het eerst gelanceerd in januari 2001, in Porto Alegre in Brazilië. Het was bedoeld als een tegenwicht voor het Wereld Economisch Forum dat elk jaar wordt gehouden in Davos. Het bleek een uitermate vruchtbaar idee, dat al snel navolging vond: kleinere replica’s van het eerste sociaal forum sprongen in allerlei steden, regio’s en werelddelen als paddenstoelen uit de grond. In dit proces raakte het hele Davos-gebeuren enigszins naar de achtergrond gedrongen, om bij tijd en wijle zelfs te worden afgedaan als irrelevant door degenen die zich scharen achter de slogan ‘een andere wereld is mogelijk’.

Maar daarmee zijn Davos, degenen die daar hun onderonsjes organiseren, en de instellingen die zij vertegenwoordigen, nog niet van het toneel verdwenen. De wereld wordt intussen nog altijd geregeerd door de ideologie, het geld en de regels die zij vertegenwoordigen en waarmee ze een steeds grotere sociale ongelijkheid creëren, de democratie te gronde richten en ons allemaal rap richting de ondergang van onze planeet voeren. ‘Globalisering’ – een woord dat is verzonnen om de schijn te wekken van een verenigde wereld van en voor iedereen – behelst in feite precies het tegenovergestelde: Honderden miljoenen mensen die niets of weinig bijdragen aan de productie en consumptie, en daarmee in de ogen van het 21ste-eeuwse kapitalisme volslagen nutteloos zijn, worden afgeschreven en uitgesloten.

De Nederlandse deelnemers aan het Sociaal Forum verzetten zich met hand en tand tegen deze ‘Davotiaanse’ visie op globalisering. De uitdaging waarvoor zij zich gesteld zien is van levensbelang. Willen zij effectief in het geweer kunnen komen tegen hun machtige tegenstanders om de huidige machtsverhoudingen omver te werpen en inderdaad uiteindelijk de wereld te veranderen, dan zullen zij een enorme strategische krachtsinspanning moeten leveren.

Tot dusverre hebben de sociale fora vooral gefungeerd als een platform voor discussie en het uitwisselen van standpunten. Ze hebben de beweging steekhoudende analyses en een groot aantal concrete voorstellen opgeleverd. Zonder het eerste Europees Sociaal Forum (Florence, november 2002) en het Wereld Sociaal Forum in Porto Alegre twee maanden later, was de spectaculaire, ongekende en wereldwijde massale mobilisatie tegen de oorlog van Bush/Blair in Irak nooit van de grond gekomen. Hoewel deze massabeweging er niet in is geslaagd om de oorlog tegen te houden (die was door niets en niemand te voorkomen geweest), werd hij door de New York Times wel bestempeld tot ‘de tweede supermacht’. Dat is een hele prestatie voor een beweging die amper vijf jaar bestaat, als we ervan uitgaan dat Seattle in november 1999 het beginpunt was.

We zullen nu dezelfde passie en vastberadenheid aan de dag moeten leggen ten aanzien van strijdpunten, die we, in tegenstelling tot de oorlog in Irak, wel kunnen winnen. Elke deelnemer heeft zo zijn of haar eigen wensenlijstje. Op het de mijne staan bovenaan het redden van de publieke dienstverlening, de gezondheidszorg en het onderwijs uit de klauwen van de Wereldhandelsorganisatie (WTO); internationale belastingheffing en herverdeling; het kwijtschelden van de schulden van ontwikkelingslanden; het uitbannen van genetisch gemanipuleerde organismen. De lijst is lang, maar het is te doen.

Waar we intussen echt buiten kunnen, zijn de obligate vertogen en holle frasen van de sociale fora dat we voorstander zijn van zaken als sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, democratie, milieubewustzijn, etc., en dat we fel tegenstander zijn van zaken als oorlog, armoede, racisme, het broeikaseffect en ga zo maar door.

Het voortdurend tamboereren op deze thema’s lijkt de belangrijkste functie te zijn geworden van plenaire sessies waar we op elk sociaal forum mee doodgegooid worden. Ik kan me nauwelijks voorstellen dat de hoge heren in Davos ook maar één seconde wakker liggen van zulke steeds terugkerende rituelen.

Ondertussen vraagt het reëel bestaande neoliberalisme, waarmee we geconfronteerd worden, om echte antwoorden. Want de problemen zijn ook heel concreet. Hoeveel Nederlanders, de bezoekers van het NSF incluis, zullen er ooit hebben gehoord van de Bolkestein-richtlijn, een verderfelijk EU-voorstel dat tussen neus en lippen door met een heel scala aan nieuwe juridische concepten komt, waaronder het ‘oorsprongslandbeginsel’? Een willekeurig dienstverlenend bedrijf hoeft alleen nog maar een hoofdkwartier te vestigen in een van de 25 EU-landen – laten we voor het gemak Slovenië als voorbeeld nemen – en bingo, dan blijkt op alle activiteiten van dat bedrijf in de hele EU ineens alleen nog maar de Sloveense sociale wetgeving en het Sloveense arbeidsrecht van toepassing. Het ‘gastland’ heeft zelfs niet eens meer het recht om na te gaan hoe dit bedrijf eigenlijk op zijn grondgebied opereert – alleen Slovenië zelf mag dat nog controleren. Het bedrijf in kwestie mag straks bovendien overal en nergens vandaan arbeidskrachten ‘importeren’, mits ze maar beschikken over een verblijfsvergunning in – u raadt het al – Slovenië.

Een volgende concrete bedreiging betreft het voorstel voor de Europese grondwet. Al beschouw ik mezelf als een Europeaan in hart en nieren, ik kan op geen enkele wijze instemmen met een grondwetsvoorstel waarin ‘onvervalste marktwerking’ tot een van de belangrijkste pijlers van de Europese identiteit wordt verheven, waarin elke verwijzing naar solidariteit en samenwerking is geschrapt, en waarin we ons verplicht ondergeschikt maken aan de NAVO, terwijl in de eerstkomende decennia geen van deze en andere daarin opgenomen bepalingen nog terug te draaien zullen zijn.

Als we in Europa willen redden wat ons nog rest van onze publieke diensten en het Europees sociaal model, zullen we ons met man en macht moeten verzetten tegen een richtlijn als die van Bolkestein en tegen het huidige voorstel voor een Europese grondwet. Ongeacht de nodige onvolkomenheden, mag de welvaartsstaat toch wel een van de grootste wapenfeiten uit de geschiedenis van de mensheid worden genoemd, die als lichtend voorbeeld zou kunnen dienen voor de rest van de wereld. Bepaalde grondrechten zouden immers - als recht en niet bij wijze van gunst – moeten gelden voor alle burgers van alle landen, zoals bijvoorbeeld het recht op werk en een fatsoenlijke compensatie in geval van werkloosheid, het recht op vrije tijd en tijd voor het gezin, op gratis onderwijs op elk niveau, op cultuur en op gezondheidszorg; op een goed functionerende publieke dienstverlening en rechtszekerheid.

Mondiale vraagstukken vereisen mondiale oplossingen. En alleen met behulp van internationale campagnes, waarin internationale bewegingen het voortouw nemen, wordt het mogelijk om voldoende invloed uit te oefenen om die erdoor te krijgen. Het is aan de Nederlandse beweging om daaraan een bijdrage leveren.

Daarom moet de N in NSF ook serieus worden opgevat, als een aansporing om de banden aan te halen en te zoeken naar manieren om de krachten te bundelen. Waar het Zuiden al tientallen jaren te maken heeft met ‘structurele aanpassingen’ en de ontmanteling van elke vorm van publieke dienstverlening, dringt tot de meeste mensen in het Noorden nu pas het besef door dat het neoliberale beleid ook op hen zijn weerslag zal hebben. De aanval op de Europese burger, op de welvaartsstaat, op de sociale samenhang als zodanig, is al ver gevorderd. Alles waar de mensen de laatste 100 jaar voor geknokt hebben, wordt nu weer te grabbel gegooid. Het NSF kan zich domweg de luxe niet permitteren om weer in de polder te verzanden.