Schone naalden voor spuiters

TNI

March 2005

Schone naalden voor spuiters
Het debat in: de Verenigde Naties
Wim Bossema
Volkskrant, 19 March 2005

"Vermindering van schade", het lijken onschuldige woorden, wie kan daar nu tegen zijn? Toch is harm reduction het onderwerp van hevige machtsstrijd binnen de Verenigde Naties. Afgelopen week was er een bijeenkomst van de VN-drugscommissie (CND) in Wenen. De kwestie: is het verantwoord drugsverslaafden schone naalden te verstrekken om de verspreiding van het aids-virus tegen te gaan?

In Oot-Europa, Azië en Latijns Amerika verspreidt het virus zich voor een belangrijk deel via de spuiters. Voor het Westen is dit een verhaal uit de begintijd van de aids-epidemie, maar niet voor deze enorme regio's (Rusland en China liggen er bijvoorbeeld in). Drugsverslaafden raken besmet doordat zij vuile naalden hergebruiken. Het gratis verstrekken van schone spuiten is daarom een van de weinige methoden om de epidemie daar het hoofd te bieden, staat in een open brief van ongeveer tweehonderd particuliere hulporganisaties uit alle delen van de wereld, ook veel uit de getroffen streken.

De VN willen af van deze "zachte" methode om de schade te verminderen, onder druk van de Verenigde Staten, menen de ondertekenaars en dat kan desastreuze gevolgen hebben.

De Republikeinse regering-Bush is van mening dat elke hulp aan drugsverslaafden het probleem alleen maar zal verergeren. Het zal de junks in hun gedrag sterken. Drugsverslaafden moeten hard worden aangepakt, afkicken is het doel. Dat is ook de beste manier om verspreiding van het aids-virus via besmette naalden in te perken, is het beleid van Washington.

Aids-bestrijders vinden dat hoogst naüf en gevaarlijk: afkick-programma's hebben maar weinig blijvend resultaat en vergen veel tijd, waarin HIV om zich heen kan slaan. Tegen de tijd dat de junks afgekickt zouden zijn, is de epidemie helemaal onbeheersbaar geworden.

In de open brief staat dat de drugsgebruikers ondergronds zullen gaan als de harde bestrijders volgens de leer van de zero tolerance hun gang kunnen gaan.

Waar dat gebeurt, zijn de verslaafden uit zicht geraakt, overgeleverd aan het criminele circuit, waaruit de hulpverleners hen hadden willen trekken met verstrekking van naalden, vervangende middelen en therapeutische hulp.

Waarom laat het VN-bureau over Drugs en Misdaad (Unocd) de oren hangen naar de VS? Omdat Washington verreweg de grootste geldschieter is van de Unocd. In de open brief wordt erop gewezen dat Unocd-chef Costa na een indringend gesprek met de Amerikaanse onderminister voor drugsbestrijding Charles opdracht heeft gegeven de woorden harm reduction uit alle Unocd-documenten te verwijderen en in het vervolg zulke programma's te zullen weren.

Hoe Costa veranderde van een voorstander van schadevermindering tot een volgeling van zero tolerance staat beschreven in een stuk van het Transnational Institute, een internationaal, onafhankelijk en progressief onderzoeksbureau met het hoofdkwartier in Amsterdam. De citaten uit Costa's openbare toespraken laten geen andere conclusie toe: hij is gezwicht.

In de stukken voor de jaarvergadering van de CND (Commission on Narcotic Drugs) wordt verwijzing naar harm reduction zorgvuldig vermeden. In het verslag van de activiteiten die lidstaten hebben ondernomen heet het nu: "verminderen van de negatieve consequenties".

Ook in het inspectieorgaan International Narcotics Control Board - een formeel onafhankelijke instelling, maar ingesteld door de VN - is de Amerikaanse visie dominant, blijkt uit een VN-persbericht van 1 maart: "De inspanningen om de verspreiding van HIV/aids te verminderen mag drugsmisbruik niet stimuleren of gemakkelijker maken".

De aidsbestrijders zijn de dupe van de Amerikaanse war on drugs in bredere zin. Die is vooral gericht op harde bestrijding van de productie van grondstoffen voor verdovende middelen en het oprollen van de smokkelaarsnetwerken. Washington heeft de war on drugs bovendien gekoppeld aan de war on terror, merkt het TNI op. In die "oorlog" is de aanpak van zero tolerance natuurlijk onwrikbaar; een beetje nul bestaat niet.

Het TNI doet al jaren onderzoek naar de effectiviteit van de drugsbestrijding met als conclusie dat de Amerikaanse aanpak slechts beperkte successen kent, en geen blijvende oplossing biedt. Integendee": in Colombia zijn de cocaboeren de dupe (ze verliezen inkomsten, vaak zonder alternatief en hebben te lijden onder het sproeien van gif) en verzetten zich. De zachte benadering is bekend: eerst voor alternatieve inkomsten zorgen, dan geven de boeren de coca-verbouw wel op.

Het combineren van de oorlogen tegen terreur en drugs is logisch, maar kan averechts uitwerken, zoals blijkt in Afghanistan. Daar is de vernouw van papaver (de grondstof voor opium) na de verdrijving van de Taliban en Al Qa'ida schrikbarend toegenomen: vorig jaar met meer dan tweederde.

De vraag naar drugs is voor Amerika altijd ondergeschikt geweest, en die eenzijdigheid valt ook op in de VN-documenten voor de bijeenkomst in Wenen. Het is een wezenlijk verschil in visie: er zijn veel drugs dus zijn er veel verslaafden (de VS), of: er zijn verslaafden dus er worden drugs geproduceerd (veel Europese landen). In Nederland ontweek minister Bot eind februari kritiek op de Amerikaanse aanval op de Unodc vanwege de "vermindering van schade", maar stelde in antwoord op Kamervragen wel duidelijk dat Nederland en de EU voor verstrekking van schone naalden zijn.

In aanloop tot de commissievergadering in Wenen mengden invloedrijke kranten als de Washington Post ("Dodelijke onwetendheid"), The New York Times ("de VS moeten hun ideologische heksenjacht staken") en het medisch tijdschrift The Lancet ("loosing tolerance with zero tolerance") zich in het debat aan de zijde van de naaldenverstrekkers. Maar zoals dat gaat in dit soort oorlogen: argumenten tellen nauwelijks, de Amerikanen geven geen strobreed toe. Ideologie is ook een verdovend middel.