De verstrengeling van drugsbestrijding en opstandbestrijding

Back to contents

Op vragen van het kamerlid Marijnissen of de minister kan garanderen dat informatie die wordt verkregen vanaf de FOLs niet zal worden gebruikt voor de militaire strijd tegen de guerrilla, antwoordt Van Aartsen halfslachtig. (1) In feite kan hij de garantie niet geven, aangezien drugsbestrijding en militaire operaties tegen de guerrilla in Colombia niet zijn te scheiden. De scheidslijn zal nog verder vervagen door het opzetten van een antidrugs-bataljon van het Colombiaanse leger -met substantiële hulp van de VS in de vorm van training en bewapening- welke eind dit jaar operatief zal worden. Dat bataljon heeft de taak de politie voor te gaan bij antidrugs-operaties in de gebieden die onder controle staan van de guerrilla.

Drugs vormen een belangrijke motor van het conflict in Colombia. De guerrilla financiert haar oorlogskas voor een belangrijk deel uit de opbrengsten van de 'belastingen' die zij heft op de teelt, produktie en transport van coca en cocaïne. Voor Amerikaanse autoriteiten een reden de rebellen om te dopen tot 'narco-guerrilla'. Afgezien van het feit dat dit een simplistische voorstelling van zaken is, helpt deze aanpak het wankele vredesproces in Colombia niet. De eigen Amerikaanse "Drug Enforcement Administration" (DEA) zegt dat de FARC niet is te beschouwen als een drugskartel. (2)

Het concept 'narco-guerrilla' lijkt een poging de guerrilla aan te pakken onder het mom van drugsbestrijding. "El Espectador" wist de hand te leggen op een memorandum van het "State Department" over de Amerikaanse strategie om de uitbreiding van het conflict naar de rest van de regio te vermijden. Een van de punten is dat "met het doel niet af te wijken van de missies die zich in principe moeten concentreren op drugsbestrijding en met het oogmerk discussies op het internationale vlak en in het Congres te vermijden, worden inlichtingen en militaire activiteiten tegen FARC en ELN voornamelijk in de context geplaatst van hun status als narco-guerrillas". (3)

Een studie van de socioloog Ricardo Vargas van "Acción Andina" naar de consequenties van de 'narco-guerrilla' concept signaleert de averechtse effecten:

"The increasing militarization of the drug war [...] works to the guerrillas' advantage. Current counternarcotics operations consist primarily of the use of force against settlers and peasant farmers growing coca. This gives the guerrillas the opportunity to increase their territorial control and political legitimacy by attacking both fumigation aircraft and the soldiers providing ground support in defense of peasant coca growers.

The myopic focus of US counternarcotics policy has, in fact, led to inefficient and even counterproductive policies. Rather than succeeding in reducing coca production, US counternarcotics policies have merely displaced cultivation to other areas of the country, spurred human rights abuses against the civilian population in coca-growing regions, and fueled social unrest that has led to increased support for the guerrillas". (4)

Ook President Pastrana verzet zich tegen de versimpeling van het conflict door het toepassen van het 'narco-guerrilla' concept:

"Op dit moment zijn er geen bewijzen dat de FARC drugshandelaars zijn. Ze heffen tol aan de narco's. Maar de FARC hebben altijd gezegd dat ze belang hebben bij het uitbannen van de drugsteelt. Er wordt ook beweerd dat in de gedemilitariseerde zone, waar de guerrilla zich bevindt, overspoeld wordt met drugs. Dat is ook niet zeker". (5)

Inlichtingen

De verstrengeling is vooral merkbaar op het gebied van het verzamelen van inlichtingen. Juist daar zijn de FOLs een belangrijke schakel in de Amerikaanse militaire logistiek die in en rond Colombia aanwezig is. Sinds maart 1999 worden inlichtingen -'sensitive real-time intelligence' in vakjargon- door de Amerikaanse ambassade gedeeld met het Colombiaanse leger. Zonder dat er een garantie is dat de informatie alleen voor drugsbestrijding zal worden gebruikt, concludeerde het "General Accounting Office" (GAO) -een soort Rekenkamer van de Amerikaanse overheid- in een recent rapport. (6)

Rand Beers, de Amerikaanse onderminister voor Buitenlandse Zaken verantwoordelijk voor drugsaangelegenheden, geeft toe dat het verzamelen van inlichtingen dubbele doelen dient:

"We are also working to improve the Colombian security's forces' ability to collect, analyze and disseminate intelligence on counternarcotics activity and on insurgent activity which could threaten counternarcotics forces". (7)

Rand Beers, drugstsaar McCaffrey en generaal Charles Wilhelm, commandant van SouthCom -het Southern Command van het Amerikaanse leger, verantwoordelijk voor militaire operaties in Latijns Amerika, en de baas van de FOL-bases op Aruba en Curaçao- zien de sleutel tot vrede in Colombia in het ontnemen van de drugs-inkomsten van de guerrilla. (8)

De inmenging van de VS in Colombia wordt door waarnemers en mensenrechten-organisaties omschreven als een 'vietnamisering' van het conflict. Zo'n 400 Amerikaanse militaire adviseurs zijn al in Colombia. Op de basis "Tres Esquinas" -opgezet onder het mom van drugsbestrijding- helpt de CIA met geavanceerde apparatuur bij het volgen van de FARC-rebellen en het afluisteren van hun communicatie, aldus de "Washington Post". (9) Andere spreken van een 'balkanisering' aangezien het land verdeeld is geraakt in aparte zones die onder controle van de regering, dan wel de paramilitairen of de guerrilla.

De scheiding tussen drugsbestrijding en opstandbestrijding is inmiddels totaal verwaterd. Meer en meer training en wapens worden gebruikt om het Colombiaanse leger te versterken, dan dat ze worden ingezet voor anti-drugs operaties, constateerde" The New York Times"vorig jaar al:

"(...) government documents and interviews with dozens of officials here indicate that the separation Washington has tried to make between those two campaigns - one against drug trafficking, the other against the guerrillas - is increasingly breaking down. Officials say more US training and equipment are going to shore up basic deficiencies in the tactics, mobility and firepower of the Colombian military, rather than for operations directed at the drug trade. Faced with a string of rebel victories, including a devastating ambush of Colombian troops in March, US generals have embarked on an ambitious effort to help reorganize the Colombian army". (10)

Een Amerikaans leger-officier omschrijft het zo:

"We can call anything counter-drugs. If you are going to train to take out a target, it doesn't make much difference if you call it a drug lab or a guerrilla camp. There's not much difference between counter-drug and counterinsurgency. We just don't use the [insurgency] word anymore because it is politically too sensitive" (11)

Een andere Amerikaanse legerofficier legt uit hoe het in de praktijk werkt:

"When I was training Colombian Special Forces in Tolemaida in 1992, my team was there alledgedly to aid the counter-narcotics effort. Narcotics were the cover story for a similar trip to Peru in 1991. In both cases we were giving military forces training in infantry counter-insurgency doctrine. We and the host-nation commanders knew perfectly well that narcotics was a flimsy alibi". (12)

Mensenrechtenorganisaties waarschuwen dat het aan elkaar verbinden van de guerrilla en de drugshandel de autoriteiten in Washington toestaat heimelijke opstandbestrijdingsoperaties uit te breiden zonder publieke controle of zonder controle van het Amerikaanse Congress. Het merendeel van de fondsen van de Amerikaanse regering betreft geheime steun, zegt Robin Kirk van "Human Rights Watch":

"The lack of transparency really is the key. More or less, the Defense Department can spend its chunk of money as it sees fit, and it's impossible to know where it's going. The amount of CIA money being spent in Colombia is impossible to find out."

Carlos Salinas van "Amnesty International" in Washington ondervond grote weerstand bij pogingen een overzicht te krijgen van militaire bestedingen:

"We were struck by the adamant refusal to provide any details that would lead to a transparent view of US military activities in Colombia. Of course, the inevitable question that arises is, if indeed nothing wrong is going on there, what is there to hide?". (13)

Sinds 1990 is volgens een rapport uit 1998 van het Government Accounting Office (GAO) 731 miljoen dollar besteed aan drugsbestrijding. Van de 40 miljoen die in september 1996 werd verleend ging slechts een derde naar de Colombiaanse Nationale Politie -officieel belast met drugsbestrijding- en twee derde naar het leger. (14) Het leger gebruikt uitrusting die is verleend voor antidrugs-operaties in de strijd tegen de guerrilla. Met soms desastreuze gevolgen. In december 1998 kwamen 18 burgers om in het dorp Santo Domingo in de gemeente Tame (provincie Arauca), toen zij werden bestookt door helicopters en OV-10 aanvalsvliegtuigen bij een operatie tegen de guerrilla. Het materieel was volgens "Human Rights Watch" geleverd voor drugsbestrijding. (15)

Antidrugsbataljons van het Colombiaanse leger

De scheidslijn zal nog verder vervagen door het opzetten van een antidrugs-bataljon, eind dit jaar, van het Colombiaanse leger - met substantiële hulp van de VS in de vorm van training en bewapening. Dat bataljon heeft de taak de politie voor te gaan bij antidrugs-operaties in de gebieden die onder controle staan van de guerrilla. Volgend jaar zullen nog twee antidrugs-bataljons worden gevormd, die gaan opereren in de gebieden Sur de Bolivar en Norte de Santander in het noordoosten van Colombia.

De VS zal een rol spelen bij het vergaren van inlichtingen voor het uitvoeren van operaties. Dat betekent dat spionagevluchten van de FOLs op Aruba en Curaçao de bataljons van informatie gaan voorzien. Sinds maart 1999 worden inlichtingen -'sensitive real-time intelligence'- door de Amerikaanse ambassade gedeeld met het Colombiaanse leger, zonder dat er een garantie is dat de informatie alleen voor drugsbestrijding zal worden gebruikt, concludeerde het General Accounting Office in recent rapport. (16)

Toen in juli een Amerikaans RC-7 legervliegtuig verongelukte tijdens een 'routine antidrugs-patrouille' bleek het vliegtuig vol te zitten met high-tec apparatuur voor het onderscheppen van radio en draagbare telefoons {Special Char 45 in Font "Symbol"} precies het soort spionage apparatuur dat noodzakelijk is om de bewegingen van de guerrilla in de gaten te houden. Een 'bron met kennis van de vluchtmissie' vetrouwde journalisten van "Newsweek" toe: "We're not supposed to be monitoring guerrillas, but that's what they were doing".
(17)

Een Amerikaanse regeringsfunctionaris vertelde "El Espectador" dat praktisch alle radio-communicatie door de RC-7 -die ook gebruikt werden in Bosnië en Kosovo-de laatste twee maanden was afgeluisterd. Om operaties goed uit te voeren wordt de RC-7 begeleid door EP-3 vliegtuigen, een variant van de P-3 Orion, die vliegen van de FOLs. Het weekblad "Cambio" interviewde een Colombiaanse piloot die vanaf "Howard Air Base" op Panama soortgelijke missies vloog met RC-7's en P-3 Orion's. De vluchten brachten de illegale coca- en opiumteelt in kaart, en volgens de piloot "in dat materiaal kan informatie zitten over de guerrilla". (18)

Generaal Charles Wilhelm, commandant van SouthCom, heeft gezegd dat middelen uit de drugsbestrijding gebruikt kunnen worden voor de bestrijding van de guerrilla. (19) Net als zijn voorganger, generaal Barry McCaffrey, de huidige drugstsaar van Clinton. Als commandant van SouthCom, zei McCaffrey "uneasy" te zijn met de restricties op het gebruik van Amerikaanse helicopters voor enkel antidrugs operaties: hij zag, en ziet nog steeds, de FARC als een 'narco-guerrilla'. (20) SouthCom's taken in de regio reiken verder dan drugsbestrijding alleen, maar bestaan ook uit 'counter-insurgency' (opstandbestrijding) en het assisteren van het Colombiaanse leger in dat soort operaties.

Ook onderminister Rand Beers opent de deur tot het gebruik van antidrugs materieel en troepen voor opstandbestrijding:

"We have no intention of becoming involved in Colombia's counterinsurgency, but we do recognize that given the extensive links between Colombia's guerrilla groups and the narcotics trade, that counternarcotics forces will come into contact with the guerrillas, and must be provided with the means to defend themselves and carry out their mission."

De filosofie van deze hoge regeringsfunctionarissen is duidelijk, evenals hun sleutelpositie in de formulering van beleid ten aanzien van Colombia. Volgens SouthCom commandant Wilhelm is de sleutel tot vrede in Colombia "depriving the FARC and the ELN of the illegal revenues they receive from narcotraffickers" en drugstsaar McCaffrey vindt dat dit bij de bron moet worden aangepakt: "if we seize a drug plane out over the Caribbean, the guerrillas have already been paid.". (21) Dat betekent een verschuiving naar meer operaties in de cocagebieden, en meer confrontaties met de guerrilla.

Conclusie

Duidelijk is dat onder het mom van drugsbestrijding militaire operaties tegen de guerrilla worden uitgevoerd - althans dat de twee niet te scheiden zijn. Minister Van Aartsen verzekert dat de bases op Aruba en Curaçao niet zijn bedoeld voor militaire operaties in de regio, maar uitdrukkelijk alleen voor drugsbestrijding. Het probleem is dat in de context van Colombia niet duidelijk is waar drugsbestrijding ophoudt, en militaire opstandbestrijding van de guerrilla begint. Het verschil tussen de twee is inmiddels zo dun dat "The Washington Post" het omschrijft als "so blurred as to be meaningless" - zo vaag dat het zinloos is. (22)

Voetnoten

1. "Antwoord op de vragen van het lid Marijnissen over Amerikaanse Forward Operating Locations op de Nederlandse Antillen", Brief Minister Van Aartsen, DWH/AK-114/99, 20 augustus 1999.
2. "The Colombian Drug Situation is Ultimately a Law Enforcement Problem", William Ledwith, Drug Enforcement Administration, Statement before the House Government Reform and Oversight Committee, Subcommittee on Criminal Justice, Drug Policy and Human Resources, 6 augustus 1999; Ricardo Vargas Meza, "The Revolutionary Armed Forces of Colombia (FARC) and the Illicit Drug Trade", Acción Andina Transnational Institute (TNI) Washington Office on Latin America (WOLA), juni 1999.
3. "La agenda secreta para Colombia", El Espectador, 4 juni 1999.
4. Ricardo Vargas Meza, "The Revolutionary Armed Forces of Colombia (FARC) and the Illicit Drug Trade", Acción Andina Transnational Institute (TNI) Washington Office on Latin America (WOLA), juni 1999. Zie ook": Teoría de la narcoguerrila favorece a las Farc", El Tiempo, 13 juli 1999.
5. "Debate por la 'narco-guerrilla'", El Espectador, 30 juli 1999.
6. "Drug Control: Narcotic Threat From Colombia Continues to Grow", US General Accounting Ofiice, GAO/NSIAD-99-136, juni 1999; "US Widens Colombia Counter-Drug Efforts - Restrictions Loosened on Data Sharing", The Washington Post, 10 juli 1999.
7. Statement of Rand Beers, Assistant Secretary of State, Bureau for International Narcotics and Law Enforcement Affairs, before the Senate Caucus on International Narcotics Control, 21 september 1999.
8. Statement of General Charles Wilhelm, United States Marine Corps Commander in Chief, United States Southern Command, before the Senate Caucus on International Narcotics Control, 21 september 1999.
9. "US To Aid Colombian Military", The Washington Post, 27 december 1998; zie ook: "E.U. enviará más de 300 asesores militares", El Espectador, 3 januari 1999. The CIA is nauw betrokken bij de ondersteuning van doodseskaders in Colombia, zie: Frank Smyth, "Still Seeing Red: The CIA Fosters Death Squads in Colombia", The Progressive, juni 1998.
10. "US To Increase Support for Colombian Army", The New York Times, 2 juni 1998. Voor een goed overzicht van de Amerikaanse politiek in Colombia, zie: "Waging War: US Policy Toward Colombia", Coletta Youngers, Intervention at the 1998 meeting of the Latin American Studies Association, september 1998.
11. "US Expands Latin American Training Role", The Washington Post, 13 juli 1998.

12. "'Narco-guerrillas': Alibi for Intervention", News & Observer, 28 juli 1999.
13. "US Launches Covert Programme to Aid Colombia", The Dallas Morning News, 19 augustus 1998.
14. "Drug Control: US Counternarcotics Efforts in Colombia Face Continuing Challenges", General Accounting Office, GAO/NSIAD-98-60, februari 1998.
15. "US Aid Said Used in Air Raid on Colombia Village", Reuters, 21 december 1998; "Utilizada ayuda militar de E.U. en Tame", El Tiempo, 22 december 1998; "US Aid Questioned in Colombian Battle", The Dallas Morning News, 16 augustus 1999.
16. "Drug Control: Narcotic Threat From Colombia Continues to Grow", US General Accounting Ofiice, GAO/NSIAD-99-136, juni 1999; "US Widens Colombia Counter-Drug Efforts: Restrictions loosened on Data Sharing", The Washington Post, 10 juli 1999.
17. "Fighting the Rebels: A Mysterious Plane Crash Highlights Covert US Operations", Newsweek, 9 augustus 1999.
18. "E.U. espiaba a las FARC con el avión RC-7", El Espectador, 27 juli 1999; "A bordo de un avión espía", Cambio, 2 augustus 1999.
19. "US Wields Carrot and Stick in Colombia", Reuters, 3 december 1998.
20. "US To Increase Support for Colombian Army", The New York Times, 2 juni 1998. Opmerkelijk in dit verband is de discrepantie tussen de beschuldigingen van VS-autoriteiten aan het adres van de FARC en de stilte omtrent de paramilitairen van Carlos Castaño, volgens de DEA nauw betrokken bij drugshandel en volgens Human Rights Watch de grootste mensenrechtenschender in Colombia. Niettemin wordt hem weinig in de weg gelegd, en wordt hij door de VS niet bestempeld als 'narco-terrorist'. Aanleiding voor o.a. "The New York Times" en het weekblad "The Economist" zich af te vragen of er sprake is van een dubbele agenda: is Castaño degene die de FARC moet tegenhouden? Zie: "¿Narco-Castaño?", Semana, 26 april 1999; "Columbia's Drugs War: Policy, Which Policy?", The Economist, 22 februari 1999; "'Colombia nos tiene muy preocupado' - Entrevista con el director de Human Rights Watch", El Tiempo, 11 december 1998.
21. "US Trains Colombia Force To Fight Rebels' Drug Profits", The New York Times, 28 juli 1999.
22. "Colombian and US officials stressed that the US aid would be aimed at fighting drug trafficking, not at 'counterinsurgency' operations against the guerrillas. But officials acknowledge that, in many areas of olombia, the distinction is so blurred as to be meaningless." Zie": Pact Near on Aid to Colombia", The Washington Post, 9 oktober 1999. Zie ook: "Colombia ontroert niet meer", NRC Handelsblad, 26 oktober 1999.