'We moeten de banken dwingen om groene projecten te financieren'

Onvermoeibaar trekt Susan George ten strijde, al decennia lang. Tegen de ongelijkheid in de wereld, tegen de vernietiging van het milieu en tegen al die andere uitwassen van het neoliberale kapitalisme. De kredietcrisis heeft de ruim zeventigjarige politicologe en activiste nieuwe energie gegeven. Zij hoopt vurig dat haar ideeën over economie en milieu nu een breder gehoor zullen vinden. Maar de twijfel knaagt.

Fundamenteel debat

'Het grootste probleem is dat politici en beleidsmakers moeten erkennen dat zij dertig jaar op het verkeerde, neoliberale spoor hebben gezeten. Politici van links tot rechts dachten dat de markt de problemen wel zou oplossen, nu valt het ze zwaar om buiten die kaders te denken. Het gaat nog met kleine stapjes tegelijk', zegt zij tijdens een interview op het Institute of Social Studies in Den Haag. Later die dag hangen ISS-studenten uit alle uithoeken van de wereld aan haar lippen als zij vertelt over de kansen van de kredietcrisis.

Zij laat er geen twijfel over bestaan dat de overheid weer een veel grotere en sturende rol moet gaan spelen in de economie. 'Ik ben niet tegen het kapitalisme, want dit systeem is een sterke motor voor innovatie. Maar we moeten ons nu ernstig afvragen waar marktwerking nog op zijn plaats is. Moeten we basisvoorzieningen als water, energie, voedsel, onderwijs en gezondheidszorg werkelijk overlaten aan de markt? Daar moeten we een fundamenteel debat over voeren.'

Zo'n debat vindt zij niet nodig als het om de banken gaat. 'Die moeten we onmiddellijk nationaliseren. Zij worden voor een groot deel met ons belastinggeld overeind gehouden, en dat betekent dat wij nu ook richting moeten gaan geven aan hun kredietbeleid. Dit is onze kans om tegen ze te zeggen dat zij een bepaald percentage, bijvoorbeeld 40%, van hun portefeuille moeten uitlenen voor groene investeringsprojecten. Zij moeten lenen aan bedrijven die zich bezighouden met alternatieve vormen van energieopwekking en aan de ontwikkeling van milieuvriendelijke materialen. Zij moeten de ontwikkeling van groen openbaar vervoer financieren en geld steken in duurzame bouwprojecten. Autobouwers moeten alleen kredieten krijgen als zij veel energiezuiniger auto's produceren.'

Groene investeringen

Ook overheden zelf moeten volgens George hun economische stimuleringsprogramma's veel meer gebruiken voor groene investeringen. 'We moeten ons goed realiseren dat investeren in duurzaamheid een deel van de oplossing van de economische crisis is en dat een zwaar accent op groene projecten die oplossing zeker niet in de weg staat. Dit is hét moment om duurzame technologieën verder te ontwikkelen en die grootschalig toe te passen, zodat de kosten van die oplossingen dalen', zegt George.

Op de vraag hoe dit allemaal gefinancierd moet worden, heeft zij haar antwoord klaar. In haar ogen zijn er honderden miljarden aan belastinginkomsten binnen te halen door de fiscale druk voor mensen met een groot vermogen te verhogen en ervoor te zorgen dat de belastingparadijzen worden aangepakt. Zij is blij dat de Europese Unie nu eindelijk iets doet aan de belastingparadijzen.

'Na de aanslagen van 9/11 werd het opeens wettelijk mogelijk om naar geldstromen van terroristen te speuren, er is geen enkele reden waarom we burgers en bedrijven die belasting ontduiken niet op dezelfde wijze zouden opsporen', zegt zij. Multinationaal opererende bedrijven hebben volgens haar nu veel te veel mogelijkheden om er via 'transfer pricing' voor te zorgen dat zij weinig belasting betalen.

Belasting op transacties

'Het is heel simpel. Als je ziet dat een groot bedrijf een vestiging heeft op de Kaaiman Eilanden, waar vijftien werknemers samen een miljard omzet boeken, dan weet je dat er iets niet in de haak is. Multinationale bedrijven moeten weer belasting gaan betalen in de landen waar ze ook echt actief zijn.'

Daarnaast pleit zij voor het afstoffen van het idee van de Amerikaanse econoom James Tobin om een belasting in te voeren op valutatransacties. 'Dat idee kan je ook toepassen op andere financiële transacties. Als je per transactie een basispunt belasting heft, haal je heel veel geld binnen dat kan worden gebruikt voor milieuprojecten of armoedebestrijding', zegt zij. Ook de opbrengst van CO2-heffingen kan voor die doelen worden ingezet.

Als onze politieke leiders deze koers niet inslaan zijn de gevolgen ingrijpend, vooral voor de ontwikkelingslanden, waarschuwt George. Zij is zeer bezorgd over de recente ontwikkelingen in Midden- en Oost Europa, in Rusland en in grote delen van Afrika. De kapitaalstromen naar die landen nemen door de kredietcrisis drastisch af. Volgens recente schattingen daalt die stroom dit jaar tot $ 165 mrd, vergeleken met nog ruim $ 900 mrd in 2007.

Kortzichtig

'De ontwikkelingslanden staan door de crisis nog minder op de radar van onze beleidsmakers dan voorheen. Terwijl we weten dat als de economische situatie daar verder verslechtert, er nog veel meer immigranten naar de rijke landen zullen proberen te komen'. Het antwoord van de Europese Unie is nu om de bewaking aan de buitengrenzen te verscherpen, maar dat is kortzichtig, stelt zij.

 'We moeten de armste landen hun schulden kwijtschelden, zoals we dat tien jaar geleden hebben beloofd, we moeten er ook voor zorgen dat banken de handel op die landen weer financieren. Niet alleen voor multinationals, maar ook voor de kleinere bedrijven, want die zorgen voor de meeste werkgelegenheid. Daarnaast moeten we zorgen dat die landen toegang krijgen tot moderne technologie en moeten we ophouden om ze vrijhandel door de strot te duwen. In de praktijk betekent dat voor die landen dat je ze de weinige inkomsten die ze hebben uit importheffingen ook nog afneemt.'

Groot Verhaal

George weet het, ze wil heel veel dingen tegelijk. Maar de financiële crisis, de sociale crisis, de voedselcrisis en de milieucrisis versterken elkaar voortdurend en dat treft de armen het hardst. 'Als je de armen en machtelozen wilt helpen, moet je de rijken en de machtigen bestuderen. Zij zijn het die dingen kunnen veranderen. Wij moeten werken aan een nieuw Groot Verhaal dat ons denken richting geeft, dat ons helpt al die crises aan te pakken.'

'Tijdens de Tweede Wereldoorlog moest Amerika in heel korte tijd overschakelen op een oorlogseconomie. Dat lukte omdat er een duidelijk gezamenlijk doel was. Nu moeten we een soortgelijke omslag maken naar een ecologische economie. President Obama zou dat grote verhaal misschien kunnen bieden, maar hij heeft veel mensen om zich heen verzameld die nog steeds vast zitten in het neoliberale denken. Het zou prachtig zijn als Obama zijn retoriek ook in daden zou kunnen omzetten.'

Copyright (c) 2009 Het Financieele Dagblad