'Global Europe' en Latijns Amerika

20 May 2008
In the media
Published at
Globalinfo.nl
Komend weekend vindt in de Peruaanse hoofdstad Lima de topconferentie plaats tussen de EU en de Latijns Amerikaanse landen. Op de website van Noticias is deze conferentie op de voet te volgen. Het stuk hieronder verscheen zojuist in het maandblad over Latijns Amerika La Chispa De Europese Unie en haar lidstaten willen zoveel mogelijk binnenhalen op de wereldmarkt. Dat blijkt onder meer uit de in 2006 door de Europese Commissie geïntroduceerde 'strategie' Global Europe. Wat daarvan te merken is (en zal zijn) in Latijns Amerika en het Caribisch gebied, wordt in dit artikel geschetst. Als het om het buitenlandse economische beleid gaat, laten de Europese landen zich in de praktijk steeds minder gelegen liggen aan ouderwetse doeleinden als eerlijker verdeling van de welvaart of armoedebestrijding. Dat blijkt wel het duidelijkst uit een beleidsplan (of zoals ze het zelf noemen, 'strategie') dat het departement van buitenlandse handel van de Europese Commissie eind 2006 afkondigde met als titel 'Global Europe, Competing In The World'. De 'strategie' is geheel gericht op het 'verbeteren van de concurrentiepositie van het Europese bedrijfsleven' en het 'verbeteren van de markttoegang' voor diezelfden. Op de website van Global Europe wordt uitgelegd dat er nu gewerkt wordt aan een daarop gericht coherent beleid op alle 'fronten' waar Europese landen afspraken maken met andere landen over handel. De afkondiging van de 'strategie' kan verstrekkende gevolgen hebben. Ze legt min of meer op dat andere maatregelen (bijvoorbeeld op het gebied van ontwikkelingshulp of milieubeleid) alleen nog gewenst zijn als ze overeenstemmen met de in Global Europe gestelde doelen. Er is wat dat betreft een treffende overeenkomst met de in 2000 binnen de EU overeengekomen Lissabon Agenda. Volgens die agenda moest Europa intern hervormd worden om 'de meest concurrerende kenniseconomie' op de wereld te worden. Desnoods moesten milieumaatregelen of sociale regels bijgesteld worden om dat te bereiken. Een bekend voorbeeld is het sterk inperken van een voorstel tot strengere regelgeving op het gebied van chemische toevoegingen in de EU. Onder invloed van een hevige lobby van het bedrijfsleven werden die planneng rotendeels ongedaan gemaakt, waarbij het argument dat het de 'concurrentiepositie' van het bedrijfsleven niet zo mogen aantasten, doorslaggevend was. Was 'Lissabon' vooral gericht op de interne economie, Global Europe is gericht op de wereld daarbuiten. En voorspelt dus weinig goed. Alarm Maatschappelijke organisaties in en buiten Europa waarschuwen dat de EU haar handelsbeleid momenteel drastisch aanscherpt. Afgelopen april bracht een Europese coalitie van ontwikkelings- en milieugroepen zo'n 100 vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties uit landen in het Zuiden bijeen om die zaak aanhangig te maken. Op bijeenkomsten en expertmeetings legden ze samen met Europese collega's uit wat er gaande is. Unaniem schetsen ze een grimmig beeld. Europa zou bezig zijn met een nieuwe kolonisering van het zuiden en Europese multinationals zijn massaal op rooftocht geslagen. "Onze landen worden gedwongen om de leveranciers te zijn van zo goedkoop mogelijke grondstoffen voor jullie economie in het Noorden" verklaart Dot Keet van AIDC uit Zuid-Afrika fel. "Jullie multinationals nemen daarnaast alles hier over, tot en met het drinkwater." Volgens Rafael Barrera Gallón van de organisaties tegen vrijhandelsakkoorden Recalca uit Colombia, is de pure handel met de EU van ondergeschikt belang. Slechts een paar procent van de Latijnsanerikaanse handel gaat naar de EU, en dan betreft het voornamelijk een paar grondstoffen. (**)"In het geval van mijn land, Colombia, is slechts 6 procent van de handel met de EU. Wat veel belangrijker is voor de EU, zijn de investeringen. De vrijhandelsakkoorden die gesloten worden, zijn in ons geval vooral gericht op het bevorderen en veiligstellen van Europese investeringen. Dat zijn voor het grootste deel overnames en die betekenen dat er netto geld uit het land verdwijnt. In veel sectoren zijn Europese bedrijven de grootste buitenlandse investeerder. De supermarktsector in Colombia is bijvoorbeeld voor 100 procent in Europese handen. Zelfs het enige landelijke dagblad in het land, El Tiempo, is nu in handen van een Spaans bedrijf. De andere eigenaren zijn de vice-president van ons land en de minister van Defensie." EU-Latam Top Op 16 en 17 mei wordt de topconferentie tussen de EU en Latijns Amerika gehouden in Lima, Peru. Hoewel die in naam ook bedoeld is om ontwikkelingsproblemen en sociale thema's te bespreken, zal vooral de economische thematiek op de agenda staan. En dan zal 'Global Europe' de koers bepalen. Momenteel is de EU bezig met onderhandelingen over een aantal regionale vrijhandelsverdragen. De belangrijkste wat Latijns Amerika betreft zijn die met Mercosur (het blok van Brazilië, Argentinië, Uruguay en Paraguay) en de Andesregio. Daarnaast worden er ook nog door de afzonderlijke lidstaten van de EU handels- en investeringsverdragen gesloten met ontwikkelingslanden. Bij die onderhandelingen staat veel op het spel, aangezien er onder meer aangedrongen wordt op vergaande openstelling van de (economische) grenzen. Vaak gaan de afspraken ook verder dan de al ingrijpende vrijhandelsagenda bij de WTO. Op een informatieavond in de Hortus in Amsterdam op 11 april vertelt Roeline Knottnerus van het Transnational Institute dat dat 'WTO-plus' wordt genoemd. Zo worden er ook rechten van investeerders vastgelegd, terwijl het bij de WTO hoofdzakelijk om handel gaat. "We zien nu een ontwikkeling naar afspraken die 'beyond the border' gaan, zoals dat in vakjargon heet. Tot nu toe waren de handelsafspraken voornamelijk gericht op het verlagen van de douanetarieven aan de grens van nationale markten. Maar de bilaterale of bi-regionale akkoorden bevatten allerlei afspraken die ook ingrijpen op veel aspecten in het land zelf." EPA's Naast de regionale of bilaterale vrijhandelsakkoorden, heeft de EU ook nog het schema van de EPA's (Economic Partnership Agreements). Hoewel dat geen pure (vrij)handelsverdragen zijn, bevatten die toch veel elementen daarvan. In de vorige Chispa stond er een uitvoeriger artikel over. De EPA's worden door de EU naar voren geschoven als opvolging van de verdragen van Lomé en Cotonou, die met name bedoeld waren voor de regulering van de (economische) relaties tussen de koloniale mogendheden en hun (ex-)kolonien. Met de EPA's proberen de Europese landen de laatste horde in de 'normalisering' van die betrekkingen te nemen en de ex-koloniën definitief in de wereldeconomie te integreren. Helaas - voor de EU - gaat dat niet gesmeerd. Veel landen, met name in Afrika, weigeren akkoord te gaan. De enige regio waarmee op 1 januari succesvol een volledig EPA afgesloten is, is de CARICOM in het Caribisch gebied, waarvan ook Suriname deel uitmaakt. De overige landen worden nu met alle mogelijke manieren onder druk gezet door de EU om mee te werken. Overigens gelden deze EPA's alleen voor de zogenaamde ACP landen (in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan) waarvan in Zuid- en Midden Amerika alleen Suriname en de Guyana's deel uitmaken. ================= De komende tijd zullen de ontwikkelingen rond 'Global Europe' nauwgezet gevolgd worden door een coalitie van actiegroepen in Nederland. Meer nieuws daarover kun je vinden op het weblog http://globaleurope.wordpress.com/ Algemeen nieuws en achtergrondinformatie over globalisering en verzet vind je oa. op www.globalinfo.nl =================================== Lula en de Biobrandstof Een goed voorbeeld van de vergaande gevolgen van internationale handel en afspraken daarover, wordt door de huidige voedselcrisis geboden. Hoewel er overal gedebatteerd wordt over de factoren die voor die crisis zorgen, is duidelijk dat de schaarste aan grondstoffen onder meer veroorzaakt wordt door de omslag van de teelt of het gebruik van voedselgewassen naar brandstofgewassen. In veel gevallen gaat het letterlijk om hetzelfde gewas (bijvoorbeeld tarwe of maïs). Naar verluidt wordt al een kwart van de maïs in de VS als brandstof gebruikt. Een van de pioniers op het gebied van agrobrandstof is Brazilië met zijn ethanolproductie uit suikerriet. Tot voor kort werd die vooral voor binnenlands verbruik benut, maar met de opkomst van de biobrandstof-hausse, is de exportmarkt steeds aantrekkelijker geworden. Kleine boeren en hun organisaties, zoals de beweging van landlozen MST, verzetten zich fel tegen deze ontwikkeling. De ethanolproductie is grotendeels in hand van grote agroconcerns die kleine boeren van hun land drukken. Bovendien betreft het een monocultuur met ernstig vervuilende productiemethodes. Toen Bush in maart vorig jaar Brazilië bezocht om een verdrag met Lula te ondertekenen over de levering van ethanol, waren er grote protesten en werden allerhande plantages en fabrieken bezet. (*** ). Op 11 april jl. was de Braziliaanse president Lula op staatsbezoek in Nederland en ondertekende een vergelijkbaar akkoord met de Nederlandse minister van EZ Van der Hoeven. Lula sprak zich daarbij, en enkele dagen later op een congres van de FAO, fel uit tegen kritiek op agrobrandstoffen. Volgens Lula zou er geen enkel verband bestaan tussen die producten en de stijgende voedselprijzen. Tegelijkertijd noemt Jean Ziegler, de speciale rapporteur van de VN voor voedselrechten, agrobrandstoffen een "misdaad tegen de menselijkheid." ============================ (**) Zie de eurostat-gegevens voor de exacte cijfers per land: http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-CV-07-001/EN/KS-CV-07-001-EN.PDF