TNI en het referendum over het associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne

15 March 2016
Article

Handelsverdragen zijn niet het juiste middel om de mensenrechtensituatie in een land te verbeteren. Daarom roept het Transnational Institute op om op 6 april tegen het associatieverdrag met de EU te stemmen.

Vrijhandelsverdragen 

TNI doet al achttien jaar onderzoek naar de ontwikkelings- en handelsagenda van de EU, waar het associatieakkoord met Oekraïne deel van uitmaakt. TNI doet onderzoek naar  vrijhandelsverdragen zoals TTIP (het Transatlantic Trade and Investment Partnership, tussen de EU en  de VS) en CETA (Comprehensive Economic Trade Agreement, tussen de EU en Canada), de handelsverdragen met India, de landen van de Association of Southeast Asian Nations (ASEAN), Mexico, Colombia/Peru en de investeringsakkoorden met China en Myanmar.  TNI is dus niet tegen handel als zodanig, maar wel tegen de huidige ‘vrij’ handelsakkoorden die niets te maken hebben met eerlijke handel.

Deze vrijhandelsakkoorden zijn helemaal toegeschreven naar de belangen van het transnationale bedrijfsleven, vaak ten koste van sociale en ecologische belangen. Zo blokkeren de verdragen de weg naar  iedere vorm van een alternatieve economie die mens en milieu wel voorop stelt. Daarom is TNI ook initiatiefnemer van het Alternative Trade Mandate, en een van de coördinators van het Seattle to Brussels netwerk. Via deze allianties werkt TNI, samen met ontwikkelingsorganisaties, boerengroepen, Fair Trade-activisten, vakbondsmensen, migranten, milieuactivisten, vrouwengroepen, mensenrechtenorganisaties, geloofsgroepen en consumentenorganisaties uit heel Europa, aan een ander Europese handelsbeleid. 

Het associatieakkoord met Oekraïne;

In Oekraïne wordt met het Associatieverdrag een handelsovereenkomst doorgevoerd die dwingt tot het vrijwel volledig afschaffen van alle tarieven en vergaande marktopenstelling voor buitenlandse dienstenaanbieders en investeerders. Daarmee dreigt een overname van de economie door ´onze´ multinationals die zich daar graag de goedkope grondstoffen – en landbouwgronden komen toe-eigenen. Ook zullen zij in Oekraïne, dankbaar gebruik makend van de daar geldende veel lagere arbeidskosten en het gebrek aan milieunormen, goedkoop producten produceren die ze, dankzij het Associatieakkoord, ongehinderd kunnen afzetten op de Europese markt.

De voorspelde welvaartswinst die het Associatieakkoord Oekraïne zou moeten gaan opleveren, zal zeker niet terechtkomen bij het gros van de straatarme Oekraïense bevolking. De eigen Oekraïense industrie en het MKB is niet opgewassen tegen dit soort concurrentie en zal kopje-onder gaan, met grote werkloosheid tot gevolg. Het is vooral de kleine kliek van door en door corrupte oligarchen die Oekraïne in hun greep hebben die hier garen bij zal spinnen.

Investeringsbescherming

Binnen het onderzoek naar handelsverdragen ligt de focus van TNI op dit moment sterk op het investeringsbeschermingsmechanisme dat onderdeel is van bijna al deze verdragen. Vooral bekend onder de afkorting ISDS (Investor-State Dispute Settlement Mechanism) biedt deze clausule buitenlandse investeerders de mogelijkheid om overheden aan te klagen voor handelsbelemmeringen. ISDS, of de nieuwe versie van de Europese Commissie, Investment Court System (ICS) bieden buitenlandse investeerders de mogelijkheid om staten aan te klagen als nieuw beleid hun verwachte winsten negatief beïnvloedt. Investeringsgeschillenbeslechting maakt zo nieuw beleid, bijvoorbeeld in het belang van mensenrechten, consumentenbescherming of het milieu, dus erg moeilijk en op zijn minst heel erg duur.

TNI’s toonaangevende rapport ‘Profiting from Injustice’ is één van de eerste onderzoeken naar de industrie achter ISDS, en laat zien wie er voor zorgen dat er steeds meer van dit soort zaken komen en de winsten opstrijken. Ook in het associatieverdrag met de Oekraïne is er de mogelijkheid opgenomen om in een later stadium zo´n zeer schadelijk investeringsgeschillenbeslechtingsmechanisme op te nemen.

Landroof

TNI vreest, mede als gevolg van het Associatieverdrag, voor toenemende landconcentratie en landroof in Oekraïne, met ernstige gevolgen voor de voedselveiligheid, de werkgelegenheid en de welvaart. TNI heeft veelvuldig onderzoek gedaan naar landconcentratie en landroof in Centraal en Oost Europa. Zo schreef TNI in het kader van het ‘Agrarian Justice’ project mee aan een rapport voor het Europees Parlement, dat de giftige cocktail beschrijft van stijgende grondprijzen in landen waar lokale oligarchen het voor het zeggen hebben, het bestuur zwak en corrupt is en kleine boeren grote beleggers in de weg zitten. Europese bedrijven die, meeliftend op het Associatieverdrag, investeringskansen zien in Oekraïne ´s rijke landbouwgronden worden hoe dan ook meegezogen in een corrupt spelletje landje-pik.

Handel en mensenrechten

Uit onderzoek van TNI blijkt dat handelsverdragen niet het juiste middel zijn om de mensenrechtensituatie in een land te verbeteren. Zo leert ook de ervaring in bijvoorbeeld Colombia, waar de mensenrechtensituatie en conflicten rondom grootschalige projecten en winning van natuurlijke hulpbronnen alleen maar zijn verergerd. Er is dan ook geen reden om aan te nemen dat de mensenrechtensituatie in Oekraïne zal verbeteren door het tekenen van een associatieakkoord met de EU. Sterker, alle bepalingen die bedrijven en investeerders beschermen, zijn verwoord in harde, juridisch afdwingbare termen. Bepalingen rond mensenrechten, dierenwelzijnsnormen en milieu zijn daarentegen helemaal niet bindend – daarin wordt slechts opgeroepen tot het instellen van verkennende dialogen. Er is geen enkele afdwingbare inspanningsverplichting aan gekoppeld. Daarom roept het Transnational Institute op om op te komen voor het belang de Oekraïense burger, en op 6 april tegen het associatieverdrag met de EU te stemmen.