မြန်မာပြည်အနောက်ပိုင်းကို ရက္ခိုင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်က ထိန်းချုပ်ထားသောအခါ ရခိုင်ဒေသ စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အခြေအနေသစ်များကို လေ့လာသုံးသပ်ခြင်း

မြန်မာစစ်အစိုးရ၏ စစ်ဗိုလ်ချုပ်များသည် လွန်ခဲ့သည့် ခုနစ်လခန့်က ကြိုတင်သတ်မှတ်ထားသည့် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂ၊ အနောက်နိုင်ငံသံရုံးများနှင့် နိုင်ငံရေးလေ့လာသုံးသပ်သူများအပါအဝင် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်များစွာက အဆိုပါရွေးကောက်ပွဲကို “အာဏာသိမ်းယူမှု” (power grad) နှင့် ၎င်းတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို တရားဝင်ဖြစ်စေရန် ကြိုးပမ်းမှုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် အချို့ကမူ ယင်းရွေးကောက်ပွဲကို နိုင်ငံအတွင်း ပိုမိုကောင်းမွန်သော နိုင်ငံရေးလုပ်ငန်းစဉ်များ စတင်နိုင်ရန် အခြေခံအဖြစ် အသုံးချနိုင်သည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ ထိုအုပ်စုတွင် တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ ထိုင်းနှင့် အာဆီယံအဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံအချို့ကဲ့သို့ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ ပါဝင်သည်။ ယင်းအမြင်ကို အတည်ပြုသကဲ့သို့ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လအစောပိုင်းတွင် စစ်အစိုးရခေါင်းဆောင်မှ အိန္ဒိယသို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ဇွန်လလယ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံသို့ ဆက်လက်သွားရောက်ခဲ့ခြင်းက နေပြည်တော်ရှိ နိုင်ငံတကာမှ အထီးကျန်နေခဲ့သော စစ်ဗိုလ်ချုပ်များအတွက် နိုင်ငံတကာအသိအမှတ်ပြုမှုအသစ်များ ရရှိစေခဲ့သည်။

နိုင်ငံရေးသတင်းရင်းမြစ်များက တရုတ်နိုင်ငံသည် အိန္ဒိယထက် ပိုမိုမြင့်မားသော အသိအမှတ်ပြုမှုတစ်ရပ် ပေးခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသော်လည်း ယင်းအချက်ကို လူအများက သိပ်သတိမပြုခဲ့ကြပေ။ အကြောင်းမှာ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ခရီးစဉ်ကို “နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်” (state visit) ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး အိန္ဒိယခရီးစဉ်ကိုမူ “တရားဝင်ခရီးစဉ်” (official visit) ဟုသာ သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုသည် တရုတ်နိုင်ငံက မပေးနိုင်သည့် အရေးကြီးသော အားသာချက်တစ်ရပ်ကို ပေးခဲ့သည်။ ယင်းမှာ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံက နေပြည်တော်အစိုးရသစ်ကို ထောက်ခံအသိအမှတ်ပြုခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ယင်းအသိအမှတ်ပြုမှုသည် စစ်အစိုးရအနေဖြင့် အလိုချင်ဆုံး အုပ်ချုပ်ရေးတရားဝင်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယင်းအခြေအနေသည် အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ နှင့် နေပြည်တော်မှကိုယ်စားလှယ်များအကြား မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သည့် တွေ့ဆုံမှုအပေါ်သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆရပြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ထိုင်းနိုင်ငံခရီးစဉ်ကလည်း ထိုဖြစ်စဉ်ကို ထင်ရှားစွာ ပြသခဲ့သည်။

၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းမှုမှ ငါးနှစ်အကြာတွင် နိုင်ငံတကာအခြေအနေသည် သိမ်မွေ့သော အနေအထားတစ်ရပ်သို့ ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးတစ်စုံလုံး၏ လမ်းကြောင်းကို ကြည့်မည်ဆိုလျှင် မကြာသေးမီက ကျင်းပခဲ့သော ရွေးကောက်ပွဲများသည် ချို့ယွင်းချက်များစွာရှိသော်လည်း နေပြည်တော်စစ်အစိုးရအတွက် ဒေသတွင်းနိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ ပြန်လည်စီမံပြင်ဆင်မှုများတွင် ထိတွေ့ဆက်ဆံရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုတစ်ရပ် ရှိစေခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်း အတိုက်အခံအဖွဲ့များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) က နိုင်ငံတကာအသိအမှတ်ပြုမှု ရရှိရန် ကြိုးပမ်းနေမှုများသည်လည်း ပိုမိုကန့်သတ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ရလာနိုင်သည်။

ပြည်တွင်းအခြေအနေတွင်မူ မကြာသေးမီက ရွေးကောက်ပွဲများသည် နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ တော်လှန်ရေးလှုပ်ရှားမှုအပေါ် သက်ရောက်မှု အကန့်အသတ်သာ ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ မြန်မာစစ်တပ်၏ လွှမ်းမိုးမှုအောက်ရှိ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားသည် နိုင်ငံတစ်ဝန်း၏ ထက်ဝက်ခန့်တွင်သာ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး လူထုအများစုအတွက် လူကြိုက်မများသည့် အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံတစ်ရပ်အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။ တိုင်းရင်းသားပြည်နယ်များနှင့် တိုင်းဒေသကြီးများတွင်လည်း မကြာသေးမီက ရွေးကောက်ပွဲများကို အများစုက တရားဝင်မှုမရှိဟု မြင်ကြသည်။ ရခိုင်ဒေသတွင် ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပနိုင်ခဲ့သည့် မြို့နယ်မှာ စစ်တွေ၊ ကျောက်ဖြူနှင့် မာန်အောင်တို့ သုံးမြို့နယ်သာ ဖြစ်သည်။ ယခုအချိန်တွင် ရွေးကောက်ပွဲနောက်ပိုင်း နေပြည်တော်က ဖွဲ့စည်းပေးထားသည့် ရခိုင်ပြည်အစိုးရသည် စစ်တွေမြို့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသော တိုက်ပွဲများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ ပြည်နယ်လွှတ်တော်သည် အာရက္ခတပ်တော် (AA) ၏ အမြှောက်နှင့် ဒရုန်းတိုက်ခိုက်မှုများမှ မီတာ ၅၀၀ ခန့်သာ ဝေးသည့်နေရာတွင် တည်ရှိနေသည်။

ဤဖြစ်ရပ်များက ပြသနေသည့်အတိုင်း စစ်အစိုးရသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပြည်သူအများစု၏ ငြင်းပယ်မှုကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရင်ဆိုင်နေရဆဲဖြစ်ပြီး ရခိုင်ဒေသသည် နေပြည်တော်အတွက် နယ်မြေဆုံးရှုံးမှုနှင့် တရားဝင်မှုဆုံးရှုံးမှု (loss of legitimacy) နှစ်မျိုးစလုံးကို ရင်ဆိုင်နေရသည့် အဓိကဒေသတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ မဟာဗျူဟာအရ အရေးပါသည့် ပထဝီနိုင်ငံရေး လမ်းဆုံတစ်ခုဖြစ်သည့်အပြင် ရှည်လျားသော လွတ်လပ်ရေးသမိုင်းကြောင်းရှိသည့် ရခိုင်ဒေသ၏ လွတ်မြောက်ရေးနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်အတွက် ကြိုးပမ်းမှုသည် ယနေ့မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသည့် စစ်အစိုးရပြောင်းလဲရေး လူထုတောင်းဆိုမှု၏ တော်လှန်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ပြသသည့် အဓိကနမူနာနှင့် ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြုမှု ဖြစ်လာသည်။ ထို့အပြင် အိမ်နီးချင်းအစိုးရများနှင့် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းကလည်း ပိုမိုအာရုံစိုက် စောင့်ကြည့်လာကြသည်။

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်း နှစ်များသည် ရခိုင်ဒေသအရေးအတွက် သိသာထင်ရှားသော တိုးတက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့်ကာလများ ဖြစ်သည်။ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်ပြီးနောက် ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် (ကိုးကန့်) မြန်မာအမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့ (MNDAA) နှင့် (ပလောင်) တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (TNLA) တို့နှင့်အတူ “၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး” တွင် AA ပါဝင်လာချိန်၌ ULA ၏ စစ်ရေးတိုးတက်မှုသည် အလျင်အမြန် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် MNDAA နှင့် TNLA တို့က ပထမအကြိမ် စစ်ဆင်ရေးများကို ယာယီရပ်နားခဲ့သော်လည်း AA က ရခိုင်ဒေသတွင် ၎င်း၏ စစ်ရေးထိုးစစ်များကို ဆက်လက်ပြုလုပ်ကာ ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ တိုးချဲ့ခဲ့သည်။ ထိုနှစ် ဇွန်လတွင် ၂၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး ဒုတိယအပိုင်း ပြန်လည်စတင်ချိန်တွင် AA သည် ရခိုင်ဒေသစစ်မျက်နှာရှိ မြို့နယ် ၁၈ ခုအနက် ၁၀ ခု ကို သိမ်းပိုက်ထားပြီး ဖြစ်သည်။

ထို့နောက် ၂၀၂၄ ခုနှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နယ်စပ်ရှိ မြောက်ဘက်အကျဆုံးမြို့နယ် မောင်တော၊ တောင်ဘက်အကျဆုံးမြို့နယ် ဂွ နှင့် စစ်အစိုးရ၏ အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တည်ရှိရာ အမ်းမြို့နယ်တို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းအပြောင်းအလဲကြောင့် ရခိုင်ပြည်ရှိ မြို့နယ် ၁၇ ခု အနက် စစ်အစိုးရ၏ လက်ထဲတွင် စစ်တွေ၊ ကျောက်ဖြူနှင့် မာန်အောင် သုံးမြို့နယ်သာ ကျန်ရှိသည့်အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။

မကြာသေးမီလများအထိ နယ်မြေထိန်းချုပ်မှုနှင့် စစ်ရေးထိတွေ့မှုသည် အဓိကအားဖြင့် သိသာသော အပြောင်းအလဲကြီး မရှိခဲ့ပေ။ အဓိက စစ်ရေးဇုန်နှင့် စစ်မျက်နှာ ငါးခုရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် နှစ်ခုမှာ ရခိုင်ဒေသအတွင်းရှိ စစ်တွေနှင့် ကျောက်ဖြူတို့ဖြစ်ပြီး ကျန်သုံးခုမှာ ရခိုင်ဒေသရိုးမ၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းရှိ အမ်း–ပဒါန်း၊ တောင်ကုတ်–ဥသျှစ်ပင်နှင့် ဂွ–ငသိုင်းချောင်း လမ်းကြောင်းများတစ်လျှောက် ဖြစ်သည်။ မကြာသေးမီက မေလတွင် စစ်အစိုးရက အမ်း–ပဒါန်းနှင့် မတူဘဲ မင်းတုန်း-မအီ လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက် ရခိုင်ဒေသရိုးမကို ဖြတ်ကျော်၍ ထိုးစစ်စတင်ခဲ့သဖြင့် စစ်မျက်နှာအသစ်တစ်ခုလည်း ပေါ်ပေါက်လာသည်။ သို့သော် ယခုအချိန်အထိ စစ်မျက်နှာတစ်ခုနှင့်တစ်ခု အခြေအနေမတူညီသော်လည်း နှစ်ဖက်စလုံး၏ ထိုးစစ်နှင့် တန်ပြန်ထိုးစစ်များသည် အမှန်တကယ်အားဖြင့် အတိအကျအနိုင်အရှုံးမပေါ်သေးသည့် အခြေအနေသို့သာ ရောက်ရှိနေသည်။

ပထမဆုံးအနေဖြင့် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်နိုင်သည့် ဂွ–ငသိုင်းချောင်း လမ်းကြောင်းကို ကြည့်မည်ဆိုလျှင် AA သည် ဒေသခံ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ (PDFs) နှင့် နွေဦးတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ပူးပေါင်း၍ သပေါင်း၊ ငသိုင်းချောင်း/မြောက်စန်းနှင့် လေးမျက်နှာ–ကွင်းကောက် မြို့နယ်များတွင် အဓိက စစ်မျက်နှာသုံးခု ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ လက်ရှိ တိုက်ပွဲများသည် ပုသိမ်၊ သာပေါင်း၊ ရေကြည်၊ လေးမျက်နှာနှင့် အင်္ဂပူဒေသများရှိ ပုသိမ်–မုံရွာလမ်းမကြီးတစ်လျှောက်နှင့် ရခိုင်ဒေသရိုးမအနီးတွင် အဓိက ဖြစ်ပွားနေသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက ကျေးရွာပေါင်း ၂၂၅ ရွာကျော်ကို ထိန်းချုပ်ထားပြီး စစ်အစိုးရတပ်များက ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းကို ဖြတ်၍ ပဲခူးတိုင်းအတွင်းရှိ အခြားတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များနှင့် ချိတ်ဆက်ခြင်း၊ ရခိုင်ဒေသရိုးမကို ဖြတ်ကျော်ခြင်းတို့ကို တားဆီးရန် ပိတ်ဆို့မှုများနှင့် မဟာဗျူဟာမြောက် တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်နေသည်။ ယင်းအခြေအနေအောက်တွင် မကြာသေးမီက အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို မြို့နယ်လေးခုရှိ ကျေးရွာအုပ်စု ၂၃ ခုတွင် ဖျက်သိမ်းခဲ့ခြင်းက စစ်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်ရေးထိန်းချုပ်မှု ဆုံးရှုံးနေမှုကို ပြသနေသည်။

ဒုတိယစစ်မျက်နှာမှာ အနောက်ပိုင်းပဲခူးတိုင်းသို့ ဦးတည်သည့် တောင်ကုတ်–ဥသျှစ်ပင် လမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်ဖြစ်ပြီး အဓိကတိုက်ပွဲဇုန်မှာ တောင်ကုတ်–ပန်းတောင်း–ပြည်လမ်းပေါ်ရှိ အရေးပါသော တောင်ကြားလမ်းဖြစ်သည့် ညောင်ကျိုးအနီးတွင် ဖြစ်သည်။ AA သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဧပြီနှင့် အောက်တိုဘာလများတွင် ညောင်ကျိုး မဟာဗျူဟာကုန်းနှင့် Point 666 ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် အနီးအနား မြေနိမ့်ဒေသရှိ စစ်အစိုးရ၏ ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးစက်ရုံများ (ကပစ ၆၊ ၅၊ ၁၆) သည် တိုက်ရိုက်ခြိမ်းခြောက်ခံလာရသည်။ အခြေအနေကို ပြန်လည်ပြောင်းလဲရန် စစ်တပ်က တန်ပြန်ထိုးစစ်များကို ထပ်ခါတလဲလဲ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ Point 666 ကို ယာယီပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် AA နှင့် မဟာမိတ်တပ်များက ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလကုန်တွင် ထပ်မံသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ယခုနှစ် မေလအထိ ဒေသခံသတင်းများအရ ကပစ-၁၆ ရှိ စစ်အစိုးရဝန်ထမ်းများ၏ မိသားစုများ၊ ကလေးများနှင့် သက်ကြီးရွယ်အိုများအပါအဝင် လူများကို ရွှေ့ပြောင်းထားပြီး စစ်အစိုးရသည် ယင်းစစ်မျက်နှာတွင် ကာကွယ်ရေးအနေအထားတွင် ရှိနေသည်။

တစ်ချိန်တည်းတွင် အမ်း–ပဒါန်းလမ်းကြောင်းရှိ တတိယစစ်မျက်နှာတွင်လည်း စစ်အစိုးရသည် အခြေအနေကို ပြောင်းလဲနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ဤနေရာတွင် AA ကို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များ၊ ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (အရှို)၊ ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PLA)၊ ပြည်သူ့တော်လှန်ရေးတပ်မတော် (မကွေး)၊ ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (PIA) နှင့် ကျောင်းသားလက်ရုံးတပ်ဖွဲ့ (SAF) တို့ ပါဝင်သည့် နွေဦးတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက ပူးပေါင်းကူညီနေသည်။ ရှေ့တန်းသတင်းများအရ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလအစောပိုင်းတွင် AA သည် ကမြင်းကန် (ကံမြင့်ကန်)၊ ပိန်းရေစမ်းနှင့် ကြက်ရေစမ်းအပါအဝင် စစ်အစိုးရ၏ စခန်းအများအပြားကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ လေးလအကြာတွင် AA နှင့် မဟာမိတ်တပ်များက ငဖဲမြို့နယ်ရှိ MPT တာဝါတိုင်ကုန်းနှင့် ဆက်သွယ်ရေးတာဝါတိုင်စခန်းတို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ AA သည် မကွေးတိုင်းသို့ ဝင်ရောက်နိုင်သည့် မဟာဗျူဟာမြောက် ဝင်ပေါက်ရှိ နတ်ရေကန်ကုန်းကို အပြည့်အဝ ဝန်းရံထားသည်ဟု သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။

ရခိုင်ဒေသအတွင်းရှိ ပြည်တွင်းစစ်မျက်နှာနှစ်ခုကို လှည့်ကြည့်မည်ဆိုလျှင် စစ်တွေထက် ကျောက်ဖြူတွင် အပြောင်းအလဲများ ပိုမိုဖြစ်ပေါ်နေသည်။ ယင်း၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအကြောင်းရင်းမှာ စစ်တွေမြို့နယ်နှင့် ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်တို့ကြား နယ်နိမိတ်သဖွယ် ဖြစ်နေသော မင်းချောင်းတံတား၏ ပထဝီအနေအထားကြောင့် ဖြစ်သည်။ စစ်အစိုးရသည် AA ၏ ထိုးစစ်ကို ရပ်တန့်ရန် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် တံတားကို ဖျက်ဆီးခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ယင်းတံတားကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။

လက်ရှိ စစ်တွေမြို့ကို ကာကွယ်နေသည့် စစ်အစိုးရတပ်များတွင် စစ်သား ၂,၀၀၀ ခန့်နှင့် ရေတပ်သား ၁,၀၀၀ ခန့်အပြင် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များ၊ ရိုဟင်ဂျာ စစ်သားစုဆောင်းခံရသူများနှင့် စစ်တပ်က ဖွဲ့စည်းထားသော ရခိုင်ဒေသလွတ်မြောက်ရေးပါတီ (ALP) ပြည်သူ့စစ်များ ပါဝင်သည်ဟု သတင်းများ ထွက်ပေါ်နေသည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင် စစ်အစိုးရသည် စစ်တွေမြို့ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ရခိုင်ကျေးရွာအချို့ကို ဖျက်ဆီးကာ ရှေ့တန်းစစ်မြေပြင်များအဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး မြို့၏ ကုလားတန်မြစ်နှင့် ကမ်းရိုးတန်းဘက်ခြမ်းများကိုလည်း ခြံစည်းရိုးများ ကာရံထားသည်။ စစ်ရေးအရ စစ်အစိုးရသည် ULA/AA ထိန်းချုပ်ထားသည့် ပုဏ္ဏားကျွန်းနှင့် ပေါက်တောမြို့နယ်များသို့ အမြှောက်နှင့် ဒရုန်းတိုက်ခိုက်မှုများသာ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး မြေပြင်ထိုးစစ် မပြုလုပ်သေးပေ။ AA ဘက်ကလည်း စစ်တွေအနီး စစ်အစိုးရတပ်စခန်းများကို အလားတူ တိုက်ခိုက်မှုများ မကြာခဏ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ စစ်တပ်မိသားစုဝင်များကို မြို့၏ တောင်ဘက်အစွန်အဖျားသို့ ရွှေ့ပြောင်းစေခဲ့သည်ဟု သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ (မှတ်ချက်- ယခု သုံးသပ်ချက်တွင် လွန်ခဲ့သော စက်တင်ဘာလဆန်းမှ စတင်ခဲ့သော စစ်ရေးအခြေအနေများကို ဖော်ပြနိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပါ)

ကျောက်ဖြူစစ်မျက်နှာတွင်မူ အခြေအနေသည် ပိုမို အပြောင်းအလဲဖြစ်နေသည်။ AA သည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လတွင် ရမ်းဗြဲနှင့် မေလတွင် စနဲမြို့တို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ကျောက်ဖြူမြို့နယ်အတွင်း ကျန်ရှိနေသော ရေတပ်စခန်းများနှင့် စစ်အစိုးရတပ်စခန်းများကို ဝန်းရံပိတ်ဆို့နိုင်ခဲ့သည်။ ဓညဝတီ ရေတပ်ဌာနချုပ်သည် ရခိုင်ဒေသတွင် အကြီးဆုံး ရေတပ်ဌာနချုပ်ဖြစ်ပြီး မဒေးကျွန်းအနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ထို့အပြင် တောင်မော်ဦးနှင့် အုန်းကျွန်း စစ်စခန်းများအနီးတွင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘီလီယံနှင့်ချီသော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများဖြစ်သည့် ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်းများနှင့် အကောင်အထည်ဖော်ရန် စီစဉ်ထားသည့် ရေနက်ဆိပ်ကမ်းတို့ တည်ရှိသည်။

ထိုအချိန်မှစ၍ တိုက်ပွဲများ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ AA သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်–ဧပြီလအတွင်း လိပ်ခမော်နှင့် သစ်ပုတ်တောင်ဒေသရှိ စစ်အစိုးရ၏ ရဲတပ်ရင်း (၃၂) ကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင် စစ်အစိုးရသည် ထိုနှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် မင်းပြင်နှင့် သိုင်းချောင်းဒေသများ၌ AA တပ်များကို ပြန်လည်တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတိုက်ပွဲအဆင့်တွင် ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ၌ တောင်မော်ဦးအနီး စစ်မျက်နှာသစ်တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာပြီး စစ်အစိုးရတပ်ဖွဲ့ဝင် ၃၀၀–၅၀၀ ခန့်ပါ စစ်ကြောင်းတစ်ခုသည် စနဲမြို့နှင့် ကျောက်ဖြူ–ရန်ကုန်လမ်းကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ရန် ထိုးစစ်ဆင်ချီတက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ယင်းထိုးစစ်ကို ပြန်လည်တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့ပြီး စစ်အစိုးရတပ်များသည် လက်ရှိတွင် တောင်မော်ဦးစခန်းအနီး၌ ခံစစ်ကာကွယ်ရေးအနေအထားဖြင့် ရှိနေသည်ဟု သတင်းရရှိသည်။

ထို့ထက် အရှေ့ဘက်တွင် စစ်အစိုးရသည် ဧပြီလမှစ၍ မင်းတုန်းမြို့နယ်သို့ အမြှောက်တပ်ဖွဲ့များအပါအဝင် စစ်သား ၁,၀၀၀ ခန့်ကို စုပေါင်း ဖြန့်ကြက်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင် ရခိုင်ဒေသသို့ မင်းတုန်း–မအီလမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် အစားအစာနှင့် ကုန်ပစ္စည်းများ ပို့ဆောင်မှုအားလုံးကို ပိတ်ဆို့ခဲ့သည်။ ယင်းလမ်းကြောင်းမှာ ကိုလိုနီခေတ်ကတည်းက အသုံးပြုခဲ့သော တောလမ်းဟောင်းဖြစ်ပြီး အရှည် ၅၀–၆၀ မိုင်ခန့်ရှိကာ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း နှင့် ကျောက်ဖြူ၊ ရခိုင်ဒေသကမ်းရိုးတန်းအကြား ကုန်သွယ်ရေးအတွက် အချိန်ကြာမြင့်စွာ အသုံးပြုခဲ့သော လမ်းဖြစ်သည်။ သို့သော် မေလကုန်ပိုင်းတွင် စစ်အစိုးရတပ်က ရခိုင်ဒေသဘက်သို့ ချဉ်းကပ်လာချိန်၌ AA နှင့် မဟာမိတ်တပ်များက ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် အကြီးအကျယ်ထိခိုက်ဆုံးရှုံးကာ တောင်ခြေဒေသသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ ဇွန်လအထိ ဒေသခံသတင်းများအရ မကွေးဘက်မှချီတက်မှု မအောင်မြင်ပြီးနောက် မင်းတုန်းမြို့နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် စစ်သား ၆၀၀ ခန့်သာကျန်ရှိနေသည်ဟု သိရသည်။

ရခိုင်ဒေသ၏ လုံခြုံရေးအတွက် အရေးကြီးလာနိုင်သည့် နောက်ထပ်ဖြစ်ရပ်တစ်ခုမှာ မေလကုန်ပိုင်းမှစ၍ အိမ်နီးချင်း ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ မင်းတပ်နှင့် ကန်ပက်လက်မြို့နယ်များဘက်သို့ စစ်အစိုးရက စစ်ဆင်ရေးများ စတင်ခဲ့သည်ဟု သတင်းများထွက်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ စစ်အစိုးရက ယင်းမြို့နှစ်မြို့ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ပါက မတူပီမှတစ်ဆင့် AA ထိန်းချုပ်ထားသည့် ပလက်ဝမြို့နယ်ဘက်သို့ ထိုးစစ်များ ဆက်လက်ပြုလုပ်လာနိုင်သည်။ လက်ရှိတွင် AA သည် ချင်းပြည်သူ့တပ်မတော် (Chin People’s Army-CPA) နှင့် ပူးပေါင်း၍ ယင်းထိုးစစ်များကို ကာကွယ်နေသည်ဟု ဒေသခံသတင်းရင်းမြစ်များက ဆိုသည်။ မီဒီယာသတင်းများအရ ပထမအကြိမ်ထိုးစစ်ကို ချင်းတပ်ဖွဲ့များက တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့သော်လည်း နောက်ထပ် စစ်သား ၁,၀၀၀ ခန့် ပါဝင်သည့် ထိုးစစ်တစ်ရပ် စတင်ရန် ပြင်ဆင်နေသည်ဟု သိရသည်။

ဤဖြစ်ရပ်များအရ ရခိုင်ဒေသနှင့် အနီးဝန်းကျင်ဒေသများသည် ယနေ့အချိန်တွင် အဓိကစစ်ရေးပဋိပက္ခဇုန်တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ပြည်တွင်းစစ်အတွင်း ရှိနေသည့်အတွက် အနာဂတ် စစ်ရေးရလဒ်များကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းရန် ခက်ခဲသည်။ သို့သော် လက်ရှိအခြေအနေအရ ချက်ချင်းကောက်ချက်ချနိုင်သည့် အချက်မှာ မြန်မာပြည်သူအများစု၏ ရေရှည်ငြင်းပယ်မှုကို ရင်ဆိုင်နေရသော်လည်း နေပြည်တော်ရှိ စစ်ခေါင်းဆောင်များသည် ရခိုင်ဒေသတွင် ဆုံးရှုံးထားသော နယ်မြေများကို မည်သည့်နည်းလမ်းဖြင့်မဆို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ဆုံးဖြတ်ထားပုံရခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မေးခွန်းမှာ အခြားပြောင်းလဲမှု လမ်းကြောင်းများ ရှိနိုင်မလားဆိုသည့် အချက်ဖြစ်သည်။

ရခိုင်ဒေသသည် စစ်အစိုးရက ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ရွေးကောက်ပွဲများ မအောင်မြင်ကြောင်း ထင်ရှားစွာ ပြသသည့် နမူနာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ နယ်မြေ၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းမပြည့်သည့် နေရာတွင်သာ ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည့် မကြာသေးမီက ရွေးကောက်ပွဲများသည် ရွေးကောက်ပွဲလုပ်ငန်းစဉ်တစ်ရပ်ထက် နိုင်ငံရေးဇာတ်တိုက်ထားခြင်း (political engineering) လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး လုပ်ငန်းစဉ်နှင့် ရလဒ်နှစ်ခုစလုံးကို တင်းကျပ်စွာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သည်။ ပထဝီအနေအထားအရ စစ်တွေ၊ ကျောက်ဖြူနှင့် မာန်အောင် မြို့နယ်သုံးခုတွင်သာ ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် အတိအကျဆိုရလျှင် စစ်တွေမြို့နယ်နှင့် ကျောက်ဖြူမြို့နယ်တို့တွင် ကျေးရွာအုပ်စု၏ ထက်ဝက်ကျော်တွင်ပင် ရွေးကောက်ပွဲများကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ရသည်။

ဤအခြေအနေအတွင်း ရွေးကောက်ပွဲများ၏ လုပ်ဆောင်ပုံကို နားလည်ရမည် ဖြစ်သည်။ ရွေးကောက်ပွဲနှင့်ပတ်သက်၍ ULA ၏ တရားဝင်ရပ်တည်ချက်ကို ဩဂုတ်လလယ်တွင် ကြိုတင်ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ULA အုပ်ချုပ်သည့်ဒေသများတွင် ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပမည်မဟုတ်ကြောင်း၊ လက်ရှိအချိန်တွင် ရွေးကောက်ပွဲများသည် ရခိုင်ဒေသ၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် အထောက်အကူမပြုကြောင်းနှင့် စစ်ပွဲများဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် လူအများအနေဖြင့် ယင်းကိစ္စကို ဦးစားပေးစိတ်ဝင်စားမှု မရှိကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။

ရွေးကောက်ပွဲနိုင်ငံရေးအခင်းအကျင်းတွင် ၂၀၁၅ နှင့် ၂၀၂၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲများ၌ လွှမ်းမိုးခဲ့သည့် ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ (ANP) သည် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့် ပိတ်ပင်ခံခဲ့ရသည်။ စစ်အစိုးရက နိုင်ငံရေး ပါတီမှတ်ပုံတင်ဥပဒေအရ “အကြမ်းဖက်အဖွဲ့များ” နှင့် ဆက်နွယ်မှုများနှင့် တရားမဝင်လုပ်ရပ်များ ရှိသည့်အတွက်ဟု အကြောင်းပြစွပ်စွဲခဲ့သည်။ ANP မရှိသည့်အခြေအနေတွင် ဒေါက်တာအေးမောင် ဦးဆောင်သည့် ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ (AFP)၊ ဦးဘရှိန် ဦးဆောင်သည့် ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများပါတီ (RNP)၊ စစ်အစိုးရနှင့် နီးစပ်သည့် ရခိုင်ပြည်အမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီနှင့် ခမီအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ၊ မြိုအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီတို့ကဲ့သို့ ဒေသခံပါတီများက ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။

ထိုကဲ့သို့ မညီမျှသော ရွေးကောက်ပွဲများ၏ ရလဒ်သည် ရခိုင်အခြေစိုက်ပါတီများအတွက် ဆိုးရွားခဲ့သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် စစ်တပ်ဝန်ထမ်းများ၊ ၎င်းတို့၏ မိသားစုဝင်များနှင့် ဖိအားပေးခံရသော မွတ်ဆလင်/ရိုဟင်ဂျာ မဲဆန္ဒရှင်များ၏ ကြိုတင်မဲပေးမှုများကြောင့် စစ်တွေနှင့် ကျောက်ဖြူတွင် စစ်တပ်ကျောထောက်နောက်ခံပြု ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ (USDP) ၏ အနိုင်ရမှုကို အာမခံထားသကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့ပြီး မာန်အောင်မြို့နယ်သည်သာ ဒေါက်တာအေးမောင်နှင့် ဦးဘရှိန်တို့၏ ပါတီများအတွက် အဓိက အခြေစိုက်ရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ထို့ကြောင့် ရခိုင်ဒေသတွင် စစ်အစိုးရ၏ ရွေးကောက်ပွဲများက အချက်သုံးချက်ကို ထင်ရှားစွာ ပြသခဲ့သည်။ ပထမအချက်မှာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြားဒေသများကဲ့သို့ ရွေးကောက်ပွဲသည် ရခိုင်ပြည်အပေါ် စစ်တပ်၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ရွေးကောက်ပွဲ၊ ပြည်နယ်အစိုးရနှင့် လွှတ်တော်စနစ်တို့မှတစ်ဆင့် တရားဝင်ဖြစ်စေရန် ကြိုတင်စီစဉ်ထားသည့် ပြပွဲတစ်ရပ်အဖြစ် မြင်နိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယအချက်မှာ ၂၀၁၅ နှင့် ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲများနှင့် မတူဘဲ ရခိုင်ပြည်သူအများစုအကြားရှိ ဒေသခံပါတီများသည် တစ်ခုတည်းသော ပင်မနိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုအဖြစ် စုစည်းနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ ANP ကို ပိတ်ပင်ထားပြီး နယ်မြေအများစုမှာ ULA အုပ်ချုပ်မှုအောက် ရောက်ရှိနေသောကြောင့် လူထုအနေဖြင့် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ရန် သို့မဟုတ် စိတ်ဝင်စားရန် အခွင့်အလမ်းအနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ တတိယအချက်မှာ ရိုဟင်ဂျာ/မွတ်ဆလင် လူထုသည် နိုင်ငံသားအခွင့်အရေးအပြည့်အဝ မရရှိသေးသည့်အပြင် ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ ကိုယ်စားပြုမှု တန်းတူမရှိသော်လည်း အာဏာကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းရန် စစ်အစိုးရနှင့် ၎င်း၏ မဟာမိတ်များက ၎င်းတို့ကို နိုင်ငံရေးကိရိယာအဖြစ် အသုံးချခဲ့ကြောင်း ထင်ရှားလာခြင်း ဖြစ်သည်။

အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် ရခိုင်ဒေသတွင် မကြာသေးမီက ရွေးကောက်ပွဲများသည် ဒေသခံလူထု၏ နေ့စဉ်ဘဝအပေါ် သက်ရောက်မှု အလွန်နည်းပါးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ယင်းတို့သည် လူထု၏ လိုအပ်ချက်များနှင့် ဆန္ဒများကို ကိုယ်စားပြုခြင်း မရှိပေ။ လက်တွေ့တွင်မူ လူထုအပေါ် အကျိုးသက်ရောက်စေမည့် အဓိကအချက်များမှာ နေ့စဉ်ရင်ဆိုင်နေရသည့် လူမှုစီးပွားရေးနှင့် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများ ဖြစ်သည်။

ယေဘုယျအားဖြင့် ရခိုင်ဒေသသည် ယနေ့တိုင် စစ်ပွဲနှင့် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပွားနေသည့် ဒေသဖြစ်သည်။ နယ်စပ်ဒေသများတွင် မြေပြင်ထိုးစစ်များနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပွားနေသကဲ့သို့ ULA/AA ထိန်းချုပ်ထားသည့် အတွင်းပိုင်းမြို့များဖြစ်သော ကျောက်တော်၊ မင်းပြားနှင့် (ရှေးဟောင်းမြို့တော်) မြောက်ဦးတို့တွင်လည်း စစ်အစိုးရ၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် သေဆုံးမှုများစွာ ဖြစ်ပေါ်နေရသည်။ ထို့အပြင် စစ်အစိုးရက ချမှတ်ထားသည့် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် ရခိုင်ဒေသပြည်သူများသည် အသက်ကယ်ဆေးဝါးများ၊ ဆောက်လုပ်ရေးပစ္စည်းများနှင့် နေ့စဉ်သုံး အခြေခံကုန်ပစ္စည်းများ ရရှိရန် အခက်အခဲများစွာ ရှိနေသည်။ အခြေခံသွင်းကုန်များအတွက် အခြားရွေးချယ်စရာ လမ်းကြောင်းတစ်ခုမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ မီဇိုရမ်နှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည့် မကြာခဏ ပြတ်တောက်လေ့ရှိသော တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းတရားဝင်ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများ (semi-formal trade routes) ဖြစ်သည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများ သို့မဟုတ် ချင်းပြည်မှတစ်ဆင့် မကွေးတိုင်းသို့ ဆက်သွယ်သည့် လမ်းကြောင်းများမှာမူ စစ်ရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအခြေအနေများကြောင့် အများအားဖြင့် ပိတ်ဆို့မှုဖြစ်လေ့ရှိသည်။

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် ဆက်ဆံရေးကို ကြည့်မည်ဆိုပါက AA က ၂၀၂၄ ခုနှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် ၂၇၁ ကီလိုမီတာရှည်သည့် နယ်စပ်ကို ထိန်းချုပ်လာပြီးနောက် ဒါကာအာဏာပိုင်များနှင့် ULA အကြား နယ်စပ်ဆက်ဆံရေးသည် အတက်အကျများ ရှိခဲ့သည်။ ထိုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၌ အစိုးရအပြောင်းအလဲ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး မိုဟာမက်ယူနွတ် (Mohammad Yunus) ဦးဆောင်သည့် ကြားကာလအစိုးရအောက်တွင် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ယင်းအခြေအနေသည် ယခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအထိ ဆက်လက်ရှိခဲ့သည်။ ယခုအခါ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်အမျိုးသားပါတီ (BNP) ဦးဆောင်သည့် အစိုးရသစ်ကို ဝန်ကြီးချုပ် တာရစ် ရာဟ်မန် ( Tarique Rahman)က ဦးဆောင်ဖွဲ့စည်းထားသဖြင့် နယ်စပ်ဆက်ဆံရေး တိုးတက်ကောင်းမွန်ရန် အခွင့်အလမ်းသစ်တစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာနိုင်သည်ဟု မျှော်လင့်ချက်များ ရှိနေသည်။

ဒုက္ခသည်များ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ ဒါကာ၏ အဓိကစိုးရိမ်ချက်မှာ စစ်အစိုးရ၏ စစ်ရေးထိုးစစ်များနှင့် အရပ်သားလူထုအပေါ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသရွေ့ အဆိုပါလုပ်ငန်းစဉ်သည် အဟန့်အတားများ ဆက်လက်ရင်ဆိုင်ရမည်ဆိုသည့်အချက်ဖြစ်သည်။ စစ်အစိုးရ၏ “သွေးခွဲအုပ်ချုပ်ရေး” (divide-and-rule) မဟာဗျူဟာများကလည်း နတ်မြစ်နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင် ရိုဟင်ဂျာများနှင့် အခြားလူမျိုးစုများအကြား လူမျိုးရေးတင်းမာမှုများ၊ တစ်ခါတစ်ရံ ပဋိပက္ခများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်အစိုးရက နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပြီး ရခိုင်ပြည်မြောက်ပိုင်းသို့ အခြေခံလူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ထောက်ပံ့ပစ္စည်းများ ဝင်ရောက်ခွင့်ပြုမည်ဆိုပါက ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဘက်ရှိ ဒေသခံများအပေါ် တိုးပွားလာသော ဖိအားများကို လျော့ပါးစေနိုင်သကဲ့သို့ နောက်ထပ်ဒုက္ခသည်များ ဝင်ရောက်လာမှုကိုလည်း လျော့နည်းစေနိုင်သည်။ ထို့ထက် ပိုအရေးကြီးသည်မှာ အကူအညီကန့်သတ်မှုနှင့် ကုန်သွယ်ရေးထိန်းချုပ်မှုများကြောင့် လူမှုအသိုက်အဝန်းများ ကွာဟသွားမည့်အစား ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၏ ထိုကဲ့သို့ ထောက်ပံ့မှုများသည် ဒေသခံလူထုများအကြား အပြန်အလှန်ယုံကြည်မှုနှင့် အကျိုးစီးပွားကို တည်ဆောက်ပေးနိုင်ပြီး အနာဂတ်တွင် ရေရှည်တည်တံ့ပြီး မိမိဆန္ဒအလျောက် ဖြစ်ပေါ်သည့် ဒုက္ခသည်ပြန်လည်ပို့ဆောင်ရေးအစီအစဉ်အတွက် အခြေအနေကောင်းများ ဖန်တီးပေးနိုင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအခြေအနေ မည်သို့ပင် ပြောင်းလဲပါစေ ပဋိပက္ခဖြေရှင်းရေးသည် ရခိုင်ဒေသနှင့် နိုင်ငံ၏ အခြားဒေသများအတွက် မဖြစ်မနေ လုပ်ဆောင်ရမည့် အလုပ်တစ်ရပ် ဖြစ်နေမည်ဖြစ်သည်။

အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ပတ်သက်၍မူ မကြာသေးမီက မင်းအောင်လှိုင်၏ အိန္ဒိယခရီးစဉ်သည် မီဇိုရမ်ပြည်နှင့် ရခိုင်ဒေသဘက်ခြမ်းအကြား နယ်စပ်ဆက်ဆံရေးအတွက် စိုးရိမ်မှုအသစ်များ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဒေသခံလူထု၏ စိုးရိမ်ချက်မှာ ရခိုင်နှင့် ချင်းပြည်အတွင်း တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များအပေါ် စစ်ဆင်ရေးများ တိုးမြှင့်ရန် စစ်အစိုးရက နယူးဒေလီအစိုးရအား နယ်စပ်ဖြတ်သန်းမှုများအပေါ် ဖိအားနှင့် ထိန်းချုပ်မှုများ တိုးမြှင့်စေရန် တွန်းအားပေးခဲ့ခြင်း ရှိ၊ မရှိဆိုသည့် အချက် ဖြစ်သည်။ မင်းအောင်လှိုင်နှင့် မြန်မာစစ်တပ်၏ ဗမာလူမျိုးအများစုခေါင်းဆောင်များသည် ဗမာမဟုတ်သော လူမျိုးများ၏ အသက်နှင့် လုံခြုံရေးအပေါ် လေးစားမှုမရှိကြောင်းကို ယခင်ကာလများတွင် ပြသခဲ့သည်။

ဤအခြေအနေကို ဆန့်ကျင်ဘက်မှကြည့်လျှင် လွန်ခဲ့သည့် ငါးနှစ်အတွင်း ဒေသတွင်းပထဝီနိုင်ငံရေးသည် များစွာပြောင်းလဲလာခဲ့သည်ကို နားလည်ရန် လိုအပ်သည်။ နယူးဒေလီအတွက် အရေးကြီးသည့်အချက်မှာ အိန္ဒိယအစိုးရသည် ၂၀၂၇ ခုနှစ်တွင် ကုလားတန်ဘက်စုံသုံးသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစီမံကိန်း ( Kaladan Multi-Modal Transit Transport Project ) ကို အပြီးသတ်ရန် ရည်မှန်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းစီမံကိန်းသည် စစ်တွေနှင့် အိန္ဒိယနယ်စပ်ကြား ပလက်ဝမှတစ်ဆင့် အဓိကဒေသများကို ထိန်းချုပ်ထားသည့် မြေပြင်အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာပိုင် ULA ၏ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် စီမံကိန်းအောင်မြင်ရန်အတွက် အိန္ဒိယအစိုးရသည် နေပြည်တော်နှင့် ရခိုင်အာဏာပိုင်များအကြား ဆက်ဆံရေးကို မျှတစွာ ထိန်းညှိရန် လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အိန္ဒိယ၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒအကျိုးစီးပွားများကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် ပိုမိုသေချာသော လမ်းကြောင်းဖြစ်နိုင်သည်။ ထို့အပြင် ရခိုင်ဒေသ၊ မီဇိုရမ်နှင့် အနီးအနားဒေသများအကြား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ပိုမိုတိုးတက်လာခြင်းသည် ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေးမှအစ အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းများ၊ ယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်မှုနှင့် လူမျိုးစုအချင်းချင်း နားလည်မှုအထိ ဒေသခံလူထုနှင့် လူငယ်များအတွက် အခွင့်အလမ်းများစွာ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ယင်းကဲ့သို့ အခြေခံလိုအပ်ချက်များကို နေပြည်တော်ရှိ စစ်အစိုးရက ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်မည်မဟုတ်ပေ။

လက်ရှိတွင် ULA ထိန်းချုပ်ထားသည့် ဒေသများတွင် အခြေခံကျန်းမာရေးနှင့် ပညာရေးစနစ်များသည် အနည်းဆုံး၊ အနိမ့်ဆုံးအဆင့်ဖြင့် လည်ပတ်နေသည်။ အဆင့်မြင့်ခွဲစိတ်ကုသမှုနှင့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးဆိုင်ရာ အထူးပြုဘာသာရပ်များကဲ့သို့ အဆင့်မြင့်နည်းပညာနှင့် လူသားအရင်းအမြစ်များ လိုအပ်သည့် ကဏ္ဍများအတွက် ဒေသခံများသည် အခြားဒေသများသို့ သွားရောက်ရန် လိုအပ်ပြီး ထိုသို့သွားလာရာတွင် လုံခြုံရေးအန္တရာယ်များကို ရင်ဆိုင်နေရသည်။ အခြေခံအဆောက်အအုံနှင့် လူသားအရင်းအမြစ် မလုံလောက်မှုများသည်လည်း ပိုမိုမြန်ဆန်သော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို ဟန့်တားနေသည်။

မြေပြင်စာရင်းအင်းအချက်အလက်များကလည်း လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှု၏ အတိုင်းအတာကို အတည်ပြုဖော်ပြနေသည်။ ယခုနှစ် ဇွန်လအထိ ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး (UNHCR) ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ရခိုင်ဒေသတွင် စစ်ရှောင် (IDP) ၄၉၈,၈၀၀ ဦး ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများအနက် ဒုတိယအများဆုံး ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတစ်ဝန်း IDP စုစုပေါင်း၏ ၁၃.၁ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ဖြစ်သည်။ ULA ၏ လူသားချင်းစာနာမှုနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးဆိုင်ရာပူးပေါင်းညှိနှိုင်းရေးရုံး (HDCO) ကလည်း ယင်းအရေအတွက်ကို အတည်ပြုပြီး ဒေသတွင်း စစ်ရေးအခြေအနေ အတက်အကျများပေါ်မူတည်၍ စစ်ရှောင်ဦးရေ ၃၁၀,၀၀၀ မှ ၅၇၀,၀၀၀ အထိ ကွဲပြားနိုင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။

ဤအရေးပေါ်အခြေအနေအောက်တွင်ပင် လူမှုအသိုက်အဝန်းများသည် သဘာဝနှင့် လူလုပ်အန္တရာယ်နှစ်မျိုးစလုံးကို ထပ်မံခံစားနေရသည်။ မကြာသေးမီက ရခိုင်ဒေသအလယ်ပိုင်း မြို့နယ်ရှစ်ခုရှိ ကျေးရွာ ၂၀၀ ကျော်ကို ထိခိုက်ခဲ့သည့် ရေကြီးမှုကြောင့် လူ့အသိုင်းအဝိုင်းအားလုံးမှ လူဦးရေ ၁၅၀,၀၀၀ ခန့် ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်ခဲ့သည်။ ရေထဲတွင် နစ်မြုပ်သေဆုံးသူ အနည်းဆုံး ရှစ်ဦးရှိပြီး အချို့မှာ အခြားသူများကို ကယ်တင်ရန် ကြိုးပမ်းစဉ် သေဆုံးခဲ့ကြသည်။ ရေကြီးပြီးနောက်တွင်လည်း ရေသန့်စင်ဆေးပြားများ၊ အခြေခံဆေးဝါးများနှင့် လူနေအိမ်များအတွက် အမိုးအကာများ လိုအပ်မှုများ တိုးပွားလာနေသည်ဟု သိရသည်။

အခြားတစ်ဖက်တွင် ယုံကြည်ရသည့် သတင်းရင်းမြစ်များအရ ရခိုင်ပြည်သည် လွန်ခဲ့သော ၁၂ လအတွင်း စစ်အစိုးရက အတင်းအကျပ် စစ်သားစုဆောင်းခံရသူ အရေအတွက်အရ မန္တလေးတိုင်းပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံး ပြည်နယ်ဖြစ်ပြီး မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် ဖြစ်ရပ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ နီးပါးရှိသည်။ ထို့အပြင် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလအထိ ရွေးကောက်ပွဲကာလအတွင်း ရခိုင်ပြည်သည် အရပ်သားသေဆုံးမှု အရေအတွက်အရလည်း ဒုတိယအများဆုံး ပြည်နယ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် အရပ်သားထိခိုက်မှု ၇၀၂ ခုအနက် ၄၇၆ ခုသည် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။

အရပ်သားလူထုအပေါ် ဤသက်ရောက်မှုသည် HDCO ၏ သုတေသနအစီရင်ခံစာများနှင့်လည်း အများအားဖြင့် ကိုက်ညီသည်။ ယမန်နှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် အစီရင်ခံစာအရ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှစ၍ အရပ်သားထိခိုက်သေဆုံးမှု၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ဖြစ်ခဲ့ပြီး လူ ၄၄၃ ဦး သေဆုံးကာ ၁,၀၁၅ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ကျန်ရှိသည့် ထိခိုက်သေဆုံးမှုများမှာ လက်နက်ကြီးပစ်ခတ်မှု၊ လက်နက်ငယ်ပစ်ခတ်မှု၊ မြေမြှုပ်မိုင်းနှင့် စစ်ကျန်ပစ္စည်းများ ပေါက်ကွဲမှုတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။

စစ်အစိုးရ၏ အရပ်သားနေရာများအပေါ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို နားလည်ရန် ကြိုးပမ်းရာတွင် နိုင်ငံရေးလေ့လာသုံးသပ်သူများက ယင်းသည် AA ထိန်းချုပ်ထားသည့် ဒေသများတွင် အကြောက်တရားဖန်တီးရန်၊ အများပြည်သူဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများနှင့် အဖွဲ့အစည်းများကို ဖျက်ဆီးရန်နှင့် ULA ခေါင်းဆောင်များအား နေပြည်တော်၏ သတ်မှတ်ချက်များအတိုင်း အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး စားပွဲဝိုင်းသို့ ရောက်လာစေရန် ဖိအားပေးရန် ကြိုးပမ်းမှုဖြစ်နိုင်သည်ဟု သုံးသပ်ကြသည်။ သို့သော် လက်တွေ့တွင် ဒေသခံလေ့လာသူများစွာက ယင်းနည်းဗျူဟာများသည် ရည်ရွယ်ချက်နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် အကျိုးဆက်များ ဖြစ်ပေါ်စေသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ULA ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်ကလည်း မြန်မာစစ်တပ်က အရပ်သားများကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်နေသရွေ့ တိုက်ပွဲများရပ်တန့်ရန် နိုင်ငံရေးလုပ်ငန်းစဉ်တစ်ရပ်ကို ရှာဖွေရန် အလွန်ခက်ခဲမည်ဟု ရှင်းလင်းစွာ သတိပေးထားသည်။

လက်ရှိတွင် ယင်းကဲ့သို့ နိုင်ငံရေးစနစ်ကျဆုံးမှုနှင့် ဆိုးကျော့စက်ဝိုင်းသည် ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်မည့်ပုံ ရှိသည်။ စစ်ရေးအမြင်အရ လေကြောင်းစွမ်းအားကို အဓိကအားဖြင့် ရည်ရွယ်ချက်သုံးမျိုးအတွက် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ ၁) ရှေ့တန်းတွင် အနီးကပ် လေကြောင်းပံ့ပိုးမှုပေးရန်၊ ၂) ရန်သူ၏ စစ်ရေးလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ရာနေရာများ (စစ်စခန်းများ၊ ထောက်ပံ့ရေးနှင့် အထောက်အပံ့ဗဟိုများ၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အခြေခံအဆောက်အအုံများ) ကို တိုက်ခိုက်ရန်နှင့် ၃) အမိန့်ပေးထိန်းချုပ်ရေးစင်တာများ၊ စစ်ဆင်ရေးစတင်ရာနေရာများနှင့် အရန်တပ်ဖွဲ့များကဲ့သို့ မဟာဗျူဟာမြောက် စစ်ရေးပစ်မှတ်များကို တိုက်ခိုက်ရန် ဖြစ်သည်။ သို့သော် စစ်အစိုးရ၏ မြို့ပြဒေသများနှင့် လူနေကျေးရွာများအပေါ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကို လေ့လာကြည့်လျှင် သိသာထင်ရှားသည့် စစ်ရေးရလဒ် မရရှိခဲ့ပေ။ ယင်းတိုက်ခိုက်မှုများသည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် နိုင်ငံရေးအစွန်းတဖက်ကိုသာ ပိုမိုတွန်းပို့စေပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် မကြာမီကာလအတွင်း ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် အမျိုးသားပြန်လည်သင့်မြတ်ရေး ရရှိနိုင်မည့် အလားအလာများကို များစွာထိခိုက်နေသည်။

၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှစ၍ ULA/AA သည် ရခိုင်ဒေသနယ်မြေ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ကို သိမ်းပိုက်ပြီးစီးခဲ့သည့်အချိန်မှစ၍ အာရက္ခပြည်သူ့တော်လှန်ရေးအစိုးရ (APRG သို့မဟုတ် အာရက္ခအစိုးရ) သည် အခြေခံ “အမျိုးသားရေးတာဝန်” လေးရပ်ဖြစ်သည့် တပ်တည်ဆောက်ရေး (military-building) ၊ အစိုးရယန္တရားတည်ဆောက်ရေး (state-building) ၊ ပါတီတည်ဆောက်ရေး (party-building) နှင့် ဘုံအမျိုးသားလက္ခဏာတည်ဆောက်ရေး (nation-building) တို့ကို ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ဆောင်ရွက်လာသည်။

ယေဘုယျအားဖြင့် တပ်တည်ဆောက်ရေး ဆိုသည်မှာ လူအင်အား၊ လက်နက်အင်အား၊ စစ်စည်းကမ်းနှင့် စစ်ရေးအယူဝါဒတို့အရ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့၏ အရည်အသွေးနှင့် အရေအတွက်ကို မြှင့်တင်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ အစိုးရယန္တရားတည်ဆောက်ရေးသည် ကျန်းမာရေး၊ ပညာရေး၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကာကွယ်ရေးမှစ၍ ဆက်သွယ်ရေး၊ တရားစီရင်ရေးနှင့် ရဲလုပ်ငန်းများအထိ ထိရောက်သော အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်ရန် လိုအပ်သည့် အစိုးရဌာနများနှင့် ယန္တရားများကို တည်ဆောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပါတီတည်ဆောက်ရေး သည် လူထုအခြေပြု လူထုစည်းရုံးရေး၊ လူလတ်တန်းစားများ၏ ပါဝင်မှုနှင့် နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများ တည်ဆောက်ခြင်းတို့မှတစ်ဆင့် နိုင်ငံရေးစနစ်အသစ်၏ တရားဝင်မှုနှင့် တာဝန်ခံမှုကို မြှင့်တင်ရန် လိုအပ်သည်။ ဘုံအမျိုးသားလက္ခဏာတည်ဆောက်ရေးမှာမူ နယ်မြေအတွင်းရှိ လူမျိုး၊ လူတန်းစားနှင့် လူမှုကဏ္ဍအသီးသီး၏ အကျိုးစီးပွားများကို ကိုယ်စားပြုနိုင်သည့် ဘုံအမျိုးသားရေးလက္ခဏာတစ်ရပ် ဖန်တီးရန် ရည်ရွယ်သည်။

သို့သော် ဤတာဝန်လေးရပ်အကြား အရေးကြီးသော ကွာခြားချက်များနှင့် နူးညံ့သိမ်မွေ့သည့် အချက်များ ရှိသည်။ တပ်တည်ဆောက်ရေး နှင့် အစိုးရယန္တရားတည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းစဉ်များသည် ယေဘုယျအားဖြင့် အာဏာကို ဗဟိုချုပ်ကိုင်ရန် လိုအပ်သော်လည်း ပါတီတည်ဆောက်ရေး နှင့် ဘုံအမျိုးသားလက္ခဏာတည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ မတူညီသော အကျိုးစီးပွားများနှင့် အမျိုးသားရေး လက္ခဏာများအကြား သဘောတူညီမှုရရှိရန် ဆန္ဒအလျောက် ပူးပေါင်းပါဝင်မှု အတိုင်းအတာတစ်ရပ် လိုအပ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤလုပ်ငန်းစဉ်လေးရပ်သည် သဘာဝအတိုင်း အချင်းချင်း တင်းမာမှုရှိနိုင်ပြီး APRG ရင်ဆိုင်နေရသည့် အပြန်အလှန်ဆက်နွယ်နေသော စိန်ခေါ်မှုများ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။

ရခိုင်ဒေသအခြေအနေတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံး လူမျိုးစုဖြစ်သည့် ရိုဟင်ဂျာများနှင့် ပတ်သက်သည့် အရေးကြီးသော မေးခွန်းများ အမြဲရှိနေသည်။ ၎င်းတို့၏ သမိုင်းနှင့် နိုင်ငံရေးသည် ရှုပ်ထွေးသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် မြောက်ပိုင်းရခိုင်ဒေသမြို့နယ်များတွင် ၂၀၂၄ ခုနှစ်ကုန်ပိုင်း မောင်တောရှိ စစ်အစိုးရ၏ နောက်ဆုံးခံတပ်ဖြစ်သည့် နယ်ခြားစောင့်တပ်ရင်း (၅) ကျဆုံးပြီးနောက် ဒေသတွင်း တည်ငြိမ်မှုနှင့် လုံခြုံရေးသည် ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လကုန်တွင် မောင်တော၌ ULA ဥက္ကဋ္ဌ ထွန်းမြတ်နိုင်နှင့် ရိုဟင်ဂျာအသိုက်အဝန်းခေါင်းဆောင်များ တွေ့ဆုံခဲ့ခြင်းက ULA အာဏာပိုင်များနှင့် ဒေသခံမွတ်ဆလင်လူထု အကြား ယုံကြည်မှုနှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးကို ပိုမိုတိုးတက်စေခဲ့သည်။

ထိုအချိန်မှစ၍ အာရကန်ရိုဟင်ဂျာကယ်ဆယ်ရေးတပ်မတော် (အာဆာ-ARSA) ကဲ့သို့သော ရိုဟင်ဂျာလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ၏ အကြမ်းဖက်မှုသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နယ်စပ်ကို ဖြတ်၍ လုပ်ဆောင်သည့် တိုက်ခိုက်မှုများမှအပ အတွင်းပိုင်းဒေသများတွင် အများအားဖြင့် လျော့နည်းလာခဲ့သည်။ သို့သော် နိုင်ငံတကာလူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့အစည်းအချို့နှင့် ပြည်ပရောက်ရိုဟင်ဂျာအသိုက်အဝန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့က ၂၀၂၄ ခုနှစ် စစ်ရေးပဋိပက္ခကာလအတွင်း ULA/AA အပေါ် စွပ်စွဲချက်အသစ်များကို ဆက်လက် ထုတ်ပြန်နေကြသည်။ ထိုကာလတွင် စစ်အစိုးရတပ်နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သည့် ရိုဟင်ဂျာလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် AA တို့အကြား ပြင်းထန်သော ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ဒေသခံများသည် “အမျိုးသားရေးတာဝန်” လေးရပ်မှတစ်ဆင့် လူမှုအသိုက်အဝန်း ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးနှင့် ပိုမိုသဟဇာတဖြစ်သည့် အခြေအနေတစ်ရပ်သို့ ရွှေ့လျားရန် ကြိုးပမ်းနေကြသည်။

ပထမဆုံး “တပ်တည်ဆောက်ရေး” စိန်ခေါ်မှုတွင် ရိုဟင်ဂျာအမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီး စစ်သားများ AA တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြပြီဖြစ်သော်လည်း ၎င်းတို့၏ အရေအတွက်နှင့် ရာထူးအဆင့်များကို တိတိကျကျ အတည်ပြုနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ သို့သော် ယင်းသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်နှစ်အတွင်း စစ်အစိုးရက ရိုဟင်ဂျာလူငယ်များကို အတင်းအကျပ် စစ်သားစုဆောင်းပြီး AA ကို ဆန့်ကျင်သည့် ရှေ့တန်းများသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့ခြင်းနှင့် ကွာခြားသည်။ ULA တာဝန်ရှိသူများက ရိုဟင်ဂျာများကို AA အတွင်း ပါဝင်ခွင့်ပြုခြင်းသည် လူမှုအသိုက်အဝန်းများအကြား ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကို တိုးမြှင့်ရန် နည်းလမ်းတစ်ရပ်သာမက ရည်မှန်းချက်တစ်ရပ်လည်း ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မကြာသေးမီက ရိုဟင်ဂျာအမျိုးသမီးစစ်မေများက ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်အတွင်း ရေဘေးသင့်ကျေးရွာများကို ကူညီကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်ခဲ့ခြင်းသည် လူမှုအသိုက်အဝန်းခေါင်းဆောင်များအကြား အာရုံစိုက်မှုနှင့် အားပေးမှုအသစ်များ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဝေဖန်သူများက ယင်းဖြစ်ရပ်များသည် လူထုအမြင်ကောင်းရရှိရန် ပြသသည့် လုပ်ရပ်များသာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သော်လည်း ထိုကဲ့သို့ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုများသည် ယခင်နေပြည်တော်အစိုးရများ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် မဖြစ်နိုင်သလောက် ရှားပါးခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ်များ ဖြစ်သည်။

အလားတူ ပါဝင်ခွင့်ကို ဒုတိယလုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်သည့် “အစိုးရယန္တရားတည်ဆောက်ရေး” တွင်လည်း တွေ့ရသည်။ အရင်းအမြစ်များအရ APRG အောက်ရှိ ဒေသန္တရအစိုးရဌာနများတွင် ရိုဟင်ဂျာ ၅,၀၀၀ ခန့် ခန့်အပ်ထားပြီးဖြစ်ကာ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဥပဒေစိုးမိုးရေးနှင့် ပြည်သူ့လုံခြုံရေးဌာနတို့တွင်လည်း ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့သည် အဆင့်နိမ့်စာရေးဝန်ထမ်းများ သို့မဟုတ် ကျေးရွာအုပ်ချုပ်ရေးမှူးများသာမက မြို့နယ်ဒုတိယအုပ်ချုပ်ရေးမှူးများအဖြစ်ပင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသည်။ ကျောင်းဆရာအဖြစ်မှ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးဖြစ်လာသူ ဦးလာလာမျာက ထိုဥပမာများထဲမှ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

ဦးလာလာမျာ၏ ပြောကြားချက်အရ—

"ကျနော်တို့ လူမျိုးတွေကို စစ်ကောင်စီ အုပ်ချုပ်တဲ့အခါမှာ ပညာရေးဌာနကနေစပြီး အုပ်ချုပ်ရေးတွေမှာရော ဘယ်သောအခါမှ ဝန်ထမ်းတွေကို တာဝန်ခန့်အပ်ခဲ့တာမရှိပါဘူး။ ကျနော်တို့က နိုင်ငံသားအခွင့်အရေးလည်း မရပါဘူး။ ဘယ်သောအခါမှ ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်မှာ မူဆလင်လူမျိုးက တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်တာ မရှိပါဘူး။ အခုကတော့ တပ်တော်က ခန့်အပ်ပေးထားပါတယ်။”

ထို့အပြင် ဇူလိုင်လတွင် ULA က မောင်တောခရိုင်အတွင်း မွတ်ဆလင်လူငယ်များအတွက် ခေတ်မီပညာရေး ပေးနိုင်ရန် မွတ်ဆလင်ဆရာ ၅၀၀ ခန့် ခန့်အပ်ရန် စီစဉ်နေသည်ဟု သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။

တတိယလုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်သည့် “ပါတီတည်ဆောက်ရေး” တွင်လည်း အစီအစဉ်များ စတင်နေပြီဖြစ်သည်။ APRG ၏ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်အောက်တွင် ရိုဟင်ဂျာများကို ရခိုင်ဒေသတွင် နေထိုင်သူများအဖြစ်သာ သတ်မှတ်ထားခြင်းမဟုတ်ဘဲ အစိုးရပါတီ ULA ၏ အဆင့်အသီးသီးတွင် ပါတီဝင်များ ဖြစ်လာနိုင်သည်။ လက်ရှိတွင် ထင်ရှားသော ဥပမာတစ်ရပ်မှာ မောင်တောခရိုင်မွတ်ဆလင်ရေးရာကောင်စီ (Maungdaw District Muslim Affairs Council-MDMAC) ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ULA နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သည့် လူထုအဆင့် အကြံပေးနှင့် ကိုယ်စားပြုအဖွဲ့တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး မြောက်ပိုင်းရခိုင်ဒေသတွင် လူမှုအသိုက်အဝန်း သဟဇာတဖြစ်ရေး၊ ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့်နှင့် ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးတို့ကို အထောက်အကူပြုရန် ရည်ရွယ်သည်။ ဦးတင်အောင်နှင့် ဦးမောင်မောင်အေးတို့ကဲ့သို့ ဒေသခံပုဂ္ဂိုလ်များက ယင်းအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်နေကြသည်။

နောက်ဆုံးနှင့် ပိုမိုခက်ခဲသည့် စတုတ္ထလုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်သည့် “ဘုံအမျိုးသားလက္ခဏာတည်ဆောက်ရေး” တွင်လည်း ရိုဟင်ဂျာလူထုကို ချန်ထားမည်မဟုတ်ဟု ရည်ရွယ်ထားသည်။ လူမျိုးစုအားလုံး ပါဝင်နိုင်ရေးကို မြှင့်တင်သည့် လတ်တလော လုပ်ဆောင်ချက်တစ်ရပ်အနေဖြင့် ULA က AA တည်ထောင်ခြင်း နှစ်ပတ်လည်နေ့ဖြစ်သည့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက်တွင် “အာရက္ခပြည်သား” (Son of Arakkha Land) သီချင်းကို ပံ့ပိုးထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ယင်းသီချင်းတွင် ရခိုင်၊ ရိုဟင်ဂျာ၊ ဟိန္ဒူ၊ ချင်း၊ မြို၊ သက်၊ ခမီ၊ ဒိုင်းနက်၊ မရမာကြီးနှင့် ကမန် စသည့် ယဉ်ကျေးမှုအုပ်စု ၁၀ ခုမှ လူငယ်များ တစ်နေရာတည်းတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။

သို့သော် ဝေဖန်သူများက ထောက်ပြနိုင်သည့် အားနည်းချက်တစ်ရပ်မှာ “ရိုဟင်ဂျာ” ဟူသော ဝေါဟာရအစား “မွတ်ဆလင်” ဟူသော ဝေါဟာရကို အသုံးပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ရခိုင်အများစုနှင့် အခြားလူမျိုးစုများအနေဖြင့် လက်ရှိအချိန်တွင် အားလုံးပါဝင်သည့် ဆွေးနွေးမှုနှင့် သဘောတူညီချက်မရှိဘဲ “ရိုဟင်ဂျာ” ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို လက်ခံရန် ခက်ခဲသည်ဟု ယူဆကြသည်။ အာရှ၏ အရေးကြီးသော ပထဝီနိုင်ငံရေးလမ်းဆုံတစ်ခုတွင် တည်ရှိသည့် ရခိုင်ဒေသသည် တစ်ချိန်က ယနေ့ခေတ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံအတွင်းသို့ပင် ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည့် နယ်မြေဖြစ်ပြီး ဗြိတိသျှကိုလိုနီအုပ်ချုပ်မှုခေတ်က အမွေဆက်ခံခဲ့သည့် လူမျိုးရေး၊ ကိုယ်ပိုင်အမှတ်လက္ခဏာ၊ နယ်မြေနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များသည် ယနေ့တိုင် ဖြေရှင်းရန် ကျန်ရှိနေသည်။

ULA နှင့် ရခိုင်ဒေသပြည်သူများသည် ယနေ့တွင် ဤအမွေအနှစ်များကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းရန် ကြိုးပမ်းနေကြသည်။ သီချင်းများ သို့မဟုတ် APRG အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ရိုဟင်ဂျာများ ပါဝင်လာခြင်းသည် သင်္ကေတဆန်သည့် လုပ်ဆောင်ချက်များ ဖြစ်ပုံရသော်လည်း ULA ၏ ဘုံအမျိုးသားလက္ခဏာတည်ဆောက်ရေး အယူဝါဒသည် မည်သည့်အုပ်စုကိုမျှ ချန်လှပ်ထားခြင်းမရှိကြောင်း အများပြည်သူထံ အပြုသဘောဆောင်သည့် သတင်းစကား ပေးပို့ရန် ရည်ရွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် ပဋိပက္ခ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသည့်အတွက် အခြေအနေမှာ ပြည့်စုံခြင်းမရှိသေးဘဲ ထိုကဲ့သို့သော လုပ်ဆောင်ချက်များရှိနေခြင်းသည် ULA အစိုးရနှင့် ရိုဟင်ဂျာလူထု၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့အကြား တင်းမာမှု သို့မဟုတ် မယုံကြည်မှု မရှိတော့ဟု ဆိုလိုခြင်း မဟုတ်ပေ။ ယင်းအချက်ကို အသိအမှတ်ပြုရန် လိုအပ်ပြီး အထူးသဖြင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ရှိ ဒုက္ခသည်အသိုက်အဝန်းနှင့် ပြည်ပရောက်ခေါင်းဆောင်များအကြားတွင် ULA နှင့် ပတ်သတ်၍ အပျက်သဘောဆောင်သော အမြင်များ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် အစိုးရယန္တရားတည်ဆောက်ရေး ၏ အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများသည် ရိုဟင်ဂျာကိစ္စ သို့မဟုတ် လူမျိုးရေးကိစ္စများနှင့်သာ သက်ဆိုင်ခြင်း မဟုတ်ကြောင်း ပြန်လည်သုံးသပ်ရန် အရေးကြီးသည်။ မကြာသေးမီက ဖြစ်ရပ်များတွင် ဒိုင်းနက် (Chakma) လူမျိုးများနှင့် ပတ်သက်သည့် စစ်သားစုဆောင်းမှု စွပ်စွဲချက်များနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်ရှိ ULA အာဏာပိုင်များနှင့် ဒေသခံမြေပိုင်ရှင်များအကြား မြေယာအငြင်းပွားမှုများသည် ဥပမာများ ဖြစ်သည်။

ပထမဖြစ်ရပ်မှာ မေလ ၂၇ ရက်က ပြည်ပရောက်ဒိုင်းနက်အဖွဲ့ ၁၂ ဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည့် ကြေညာချက်မှတစ်ဆင့် လူသိများလာခဲ့သည်။ ထိုကြေညာချက်အရ လေးရက်မတိုင်မီ မောင်တောမြို့နယ်ရှိ သင်းဘောလှကျေးရွာသားများနှင့် ULA အာဏာပိုင်များအကြား ပြည်သူ့တွေ့ဆုံပွဲတစ်ရပ် ပြုလုပ်စဉ် ရွာသားများက စစ်သားစုဆောင်းရေးတွင် ပါဝင်ရန် ငြင်းဆန်သဖြင့် ရုန်းရင်းဆန်ခတ်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဒေသခံအမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီး ၁၀၀ ကျော်ကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ဒိုင်ယာစပိုရာအဖွဲ့များ၏ ကြေညာချက်တွင် ရွာသားများကို အဆိုပါတွေ့ဆုံပွဲအတွင်း ထိပါးနှောင့်ယှက်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲပြီး ဖမ်းဆီးထားသူအားလုံးကို ပြန်လွှတ်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်သည် ယခင်က ရှိခဲ့သည့် အပြန်အလှန်ယုံကြည်မှုနှင့် ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ်တွဲနေထိုင်မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်ကြောင်းလည်း သတိပေးခဲ့သည်။

ULA ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူကမူ ထိုပြောဆိုချက်များသည် ချဲ့ကားဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်ပြီး ဖြစ်ရပ်မှာ ဖော်ပြထားသလောက် ပြင်းထန်ခြင်းမရှိကြောင်း ပယ်ချခဲ့သည်။ ULA ၏ ပြောကြားချက်အရ စစ်သားစုဆောင်းမှုသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၈ ရက်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည့် ULA ၏ “အမျိုးသားကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာအရေးပေါ်ပြဋ္ဌာန်းချက်” (National Defense Emergency Provision-NDEP) ဥပဒေအရ ဆောင်ရွက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် မေလ ၃၁ ရက်တွင် မောင်တောခရိုင် ဒိုင်းနက် လူမျိုးရေးရာကော်မတီ (Chakma Ethnic Affairs Committee) က ULA နှင့် ဆက်ဆံညှိနှိုင်းသည့် အဖွဲ့တစ်ရပ်အနေဖြင့် အခြားဖြစ်ရပ်ဖော်ပြချက်တစ်ရပ်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထိုဖော်ပြချက်အရ ဒေသခံငါးဦးက ဦးဆောင်ပြီး တုတ်နှင့် ဓားများ ကိုင်ဆောင်ထားသော လူအုပ်တစ်စုသည် အစည်းအဝေးမတိုင်မီကတည်းက စုဝေးနေခဲ့ပြီး ULA တာဝန်ရှိသူများ သင်းဘောလှအစည်းအဝေးသို့ ရောက်ရှိလာချိန်တွင် လူအုပ်က ဝန်းရံကာ နှုတ်ဖြင့် စော်ကားခြင်းနှင့် ခြိမ်းခြောက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ သုံးရက်အကြာတွင် ဖမ်းဆီးထားသူ ၈၉ ဦးကို ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့ပြီး ဒိုင်းနက်ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ–မီဇိုရမ် (Daingnet Students Union-Mizoram) က ကျေးဇူးတင်ကြောင်း ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သဖြင့် တင်းမာမှုများ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။

အနှစ်ချုပ်အားဖြင့် ဤဖြစ်ရပ်သည် “တပ်တည်ဆောက်ရေး” နှင့် “ဘုံအမျိုးသားလက္ခဏာတည်ဆောက်ရေး” အကြား တင်းမာမှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် သရုပ်ပြနမူနာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဤဖြစ်ရပ်ကို ULA နှင့် ဒိုင်းနက်လူထုတစ်ရပ်လုံးအကြား ထိပ်တိုက်တွေ့မှုအဖြစ် မမြင်သင့်ပေ။ အကြောင်းမှာ ရခိုင်ဒေသရှိ ဒိုင်းနက်လူဦးရေအများစုသည် စစ်သားစုဆောင်းရေးအစီအစဉ်တွင် ဆန္ဒအလျောက် ပါဝင်ခဲ့ကြသူများလည်း အများအပြားရှိသောကြောင်းဖြစ်သည်။

ဘုံအမျိုးသားလက္ခဏာတည်ဆောက်ရေး နှင့် ပတ်သက်သည့် ဒုတိယနှင့် ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော ဥပမာမှာ မြောက်ဦးမြို့နယ်ရှိ ULA အာဏာပိုင်များနှင့် ဒေသခံမြေပိုင်ရှင်များအကြား မကြာသေးမီက ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် သဘောထားကွဲလွဲမှုများဖြစ်သည်။ ယင်းကိစ္စသည် မေလ ၂၉ ရက်တွင် ULA က ကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ပြီးနောက် လူသိများလာခဲ့သည်။ ထိုကြေညာချက်တွင် စစ်ပွဲဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသည့်အတွက် စိန်ခေါ်မှုများစွာ ရှိနေသော်လည်း ULA သည် ပြည်သူလူထု ပူးပေါင်းပါဝင်မှုဖြင့် ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး စီမံကိန်းများကို ဆက်လက်အကောင်အထည်ဖော်နေကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှစ၍ အစိုးရအဆက်ဆက်အောက်တွင် ရခိုင်ဒေသဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု လျစ်လျူရှုခံခဲ့ရပြီး အာဏာရှင်အစိုးရများနှင့် အမြတ်အစွန်းရှာဖွေသည့် စီးပွားရေးသမားများက ဗဟိုအစိုးရ၏ ဥပဒေများကို ကိုယ်ကျိုးအတွက် အသုံးချခဲ့ကြောင်း ULA က သတိပေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ULA က ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ဇုန်ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရန်ရည်ရွယ်၍ မြောက်ဦးမြို့ပြဖွံ့ဖြိုးရေးစီမံကိန်း ကို စတင်အကောင်အထည်ဖော်နေသည်ဟု ဆိုသည်။

သို့သော် ULA သည် မြောက်ဦးမြို့နှင့် ပေါင်တုတ်ကျေးရွာကြားရှိ လူ ၃၁ ဦးပိုင် လယ်ယာမြေ ၄၆ ဧကကို သိမ်းယူရန် စီစဉ်နေသည်ဟု ဒေသခံမီဒီယာများက ဖော်ပြပြီးနောက် ဝေဖန်မှုများနှင့် ငြင်းပယ်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုမြေပိုင်ရှင်များထဲတွင် လယ်သမားများသာမက မြောက်ဦးမြို့မှ စီးပွားရေးသမားများနှင့် အလုပ်လုပ်ရန် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့သူများလည်း ပါဝင်သည်။ ယင်းသည် မြေတန်ဖိုးသတ်မှတ်မှု၊ လျော်ကြေးနှင့် မြေပိုင်ဆိုင်မှုသည် မည်သူ့အပေါ် အမှန်တကယ် မူတည်သနည်းဆိုသည့် မေးခွန်းများကို ပေါ်ပေါက်စေသည်။ လယ်သမားများလား၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများလား၊ သို့မဟုတ် မြေဈေးကစားသူများလား။ အမှန်မှာ လက်ရှိဥပဒေများအရ အဆိုပါစိုက်ပျိုးမြေများကို မြေကွက်များအဖြစ် ခွဲခြမ်းရောင်းချခြင်း မပြုသင့်သော်လည်း ဝယ်ယူသူများအနေဖြင့် ထိုကန့်သတ်ချက်များကို မသိရှိခဲ့နိုင်သည်မှာလည်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ ယင်းအခြေအနေကို ရှင်းလင်းရန် ULA က ဇူလိုင်လ ၁ ရက်တွင် ညွှန်ကြားချက်တစ်ရပ် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး စိုက်ပျိုးမြေများကို ဝယ်ယူခြင်း၊ ရောင်းချခြင်း၊ မြေကွက်ခွဲခြမ်းခြင်းနှင့် အခြားနည်းလမ်းများဖြင့် လွှဲပြောင်းခြင်း သို့မဟုတ် အသုံးပြုခြင်းတို့ကို တားမြစ်ထားကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။

လက်ရှိအချိန်တွင် ယင်းညွှန်ကြားချက်သည် ဖြစ်ပေါ်နေသည့် မေးခွန်းအားလုံးကို အပြည့်အဝ ဖြေရှင်းပေးနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ရခိုင်ဒေသသည် အကူးအပြောင်းကာလအတွင်း ရှိနေသည့် နယ်မြေတစ်ခုဖြစ်ပြီး သိသာသော နိုင်ငံရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု မရှိသေးဘဲ ULA သည် အစိုးရယန္တရားတည်ဆောက်ရေး၊ ပါတီတည်ဆောက်ရေး နှင့် ဘုံအမျိုးသားလက္ခဏာတည်ဆောက်ရေး အဆင့်များတွင်သာ ရှိနေသေးသည်။ ထို့ကြောင့် ရှုပ်ထွေးသည့် မြေယာဥပဒေများနှင့် လက်တွေ့ကျင့်သုံးမှုများအောက်တွင် ULA သည် ဒေသန္တရအစိုးရအာဏာပိုင်အဖြစ် မြောက်ဦးယဉ်ကျေးမှုဇုန်စီမံကိန်း (Mrauk-U cultural zone project) ကို အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် အလွန်ဂရုတစိုက် ဆောင်ရွက်ရန်လိုအပ်သည်။ ရခိုင်ဒေသအမျိုးသားရေးလက္ခဏာ၏ သင်္ကေတတစ်ရပ်ဖြစ်သည့် ယင်းစီမံကိန်းသည် လူမှုအသိုက်အဝန်းအတွင်းရှိ လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ အကျိုးစီးပွားများကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန်နှင့် တစ်ချိန်တည်းတွင် အစိုးရယန္တရားတည်ဆောက်ရေး နှင့် ပါတီတည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းစဉ်များ အောင်မြင်ရန် လိုအပ်သည်။ ယနေ့ ရခိုင်ဒေသတစ်ဝန်းတွင် ဤကဲ့သို့ စိန်ခေါ်မှုများစွာ ရှိနေသည်။

အနှစ်ချုပ်အားဖြင့် ဤအချက်များသည် ယနေ့ ULA နှင့် ရခိုင်ဒေသပြည်သူများ ရင်ဆိုင်နေရသည့် တပ်တည်ဆောက်ရေး၊ အစိုးရယန္တရားတည်ဆောက်ရေး၊ ပါတီတည်ဆောက်ရေး နှင့် ဘုံအမျိုးသားလက္ခဏာတည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းစဉ်များအတွင်းရှိ အရေးကြီးပြီး တစ်ခါတစ်ရံ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ဖြစ်နေသည့် တာဝန်များထဲမှ ရွေးချယ်ဖော်ပြထားခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ ဆယ်စုနှစ်များစွာ စစ်ပွဲများနှင့် ဗဟိုအစိုးရများ၏ အုပ်ချုပ်ရေးညံ့ဖျင်းမှုများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီးနောက် ဤစိန်ခေါ်မှုများအနက် မည်သည့်အရာမျှ လွယ်ကူမည်မဟုတ်သည့်အပြင် အချို့ကို အောင်မြင်စွာ ဖြေရှင်းရန် အချိန်ကာလရှည် လိုအပ်မည် ဖြစ်သည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင် ရခိုင်ဒေသသည် စစ်အစိုးရ၏ ဆက်လက်တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် ပိတ်ဆို့မှုများကို ခံနေရသဖြင့် ပြည်သူများ၏ နေ့စဉ်ဘဝဆိုင်ရာ အခက်အခဲများကို ဖြေရှင်းရန်နှင့် အနာဂတ်အတွက် တည်ဆောက်ရန် ပြင်ပအထောက်အပံ့ အနည်းငယ်သာ ရရှိနေသည်။

ထိုအတောအတွင်း ULA ခေါင်းဆောင်များက ယနေ့ရခိုင်ဒေသတွင်ရှိသည့် လူမျိုးအသီးသီး၏ အကျိုးစီးပွားများအတွက် ပြည်သူ့အကျိုးစီးပွားကို အခြေခံကာ တာဝန်ခံမှုရှိစွာ ရပ်တည်ပြီး အကျိုးစီးပွားနှင့် လိုအပ်ချက်များအကြား ပဋိပက္ခများကို မျှတစွာ ချိန်ညှိကာ လူမှုအသိုက်အဝန်း တစ်စုတစ်စည်းတည်းဖြစ်သော၊ ငြိမ်းချမ်းပြီး အောင်မြင်သည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ် တည်ဆောက်ရန်၊ တစ်ချိန်က ကြွယ်ဝစည်ပင်ခဲ့သည့် ဤမြေ၏ အမွေအနှစ်၊ အမျိုးသားရေးလက္ခဏာနှင့် တက်ကြွရှင်သန်မှုကို ပြန်လည်ထူထောင်ရန် ဆုံးဖြတ်ထားကြောင်း ပြောကြားထားသည်။

ယနေ့ ရခိုင်ဒေသသည် စစ်ပွဲနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးအကြား လမ်းဆုံတစ်ခုတွင် ရပ်တည်နေသည်။ ULA/AA ၏ လက်ရှိနယ်မြေထိန်းချုပ်မှုကြောင့် မြန်မာစစ်အစိုးရထံမှ နေ့စဉ်ခြိမ်းခြောက်မှုနှင့် ဖိနှိပ်မှုများသည် အတိုင်းအတာတစ်ရပ်အထိ လျော့ကျလာသော်လည်း ဒေသခံလူထုသည် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ဆင်းရဲဒုက္ခများ၊ မကြာခဏဖြစ်ပွားနေသည့် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုအန္တရာယ်များနှင့် အနာဂတ်ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လုံခြုံရေးအတွက် အရေးပါသည့် ကျန်းမာရေး၊ ပညာရေးနှင့် စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းများ အားနည်းနေမှုတို့ကို ဆက်လက်ရင်ဆိုင်နေရသည်။ ထိုအခြေအနေအောက်တွင် စစ်အစိုးရသည် ဆုံးရှုံးထားသည့် နယ်မြေများကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် စစ်ရေးကြိုးပမ်းမှုများကို ဆက်လက်ပြုလုပ်နေသည်။ ထို့ကြောင့် ပဋိပက္ခဖြေရှင်းရေး၊ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများနှင့် နိုင်ငံရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုသို့ သွားရာလမ်းသည် မသေချာမရေရာဘဲ အလွန်နူးညံ့သိမ်မွေ့နေဆဲ ဖြစ်သည်။

တစ်ချိန်တည်းတွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်အာဏာပိုင်များနှင့် ဆက်ဆံရေးမှာလည်း အဆင်မပြေမှုများ ဆက်လက်ရှိနေပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း မီဇိုရမ်နှင့် အကန့်အသတ်ဖြင့်သာ ကုန်သွယ်မှုလုပ်နိုင်ခြင်းသည် သုံးနိုင်ငံနယ်စပ်ဒေသရှိ လူမှုအသိုက်အဝန်းအားလုံးအနက် အထိခိုက်လွယ်ဆုံးသူများအတွက် စိန်ခေါ်မှုများကို ပိုမိုတိုးပွားစေသည်။ ထို့အပြင် ဆယ်စုနှစ်များစွာ စစ်ပွဲများကြောင့် စုဆောင်းလာခဲ့သည့် ကျန်းမာရေး၊ လူမှုရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာများကိုလည်း လုံလောက်စွာ ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ယင်းအခက်အခဲများအပေါ် စစ်အစိုးရ၏ လူသားချင်းစာနာမှု အရေးပေါ်အခြေအနေကို နိုင်ငံရေးနည်းဗျူဟာတစ်ရပ်အဖြစ် ဖန်တီးအသုံးချမှုက ပိုမိုပေါင်းစပ်ကာ လူမျိုးစုအားလုံးမှ အရပ်သားများအပေါ် အချိုးမညီစွာ ထိခိုက်စေသည်။ စစ်ရေးခြိမ်းခြောက်မှုနှင့် “သွေးခွဲအုပ်ချုပ်ရေး” မူဝါဒများသည် စစ်အစိုးရ၏ အဓိကနည်းဗျူဟာများအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။

အနာဂတ်ကို မျှော်ကြည့်မည်ဆိုလျှင် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတွင် ပါဝင်နေသည့် အဖွဲ့အားလုံးက သမိုင်း၏ သင်ခန်းစာများနှင့် မြေပြင်ရှိ နိုင်ငံရေးအဖြစ်မှန်တည်ရှိမှု ကို ရင်ဆိုင်အသိအမှတ်ပြုပြီး ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးကို ကြိုးပမ်းမှသာ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဖြေရှင်းချက်များအတွက် အလားအလာရှိသည့် လမ်းကြောင်းများ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ တစ်နေ့တွင် ထိုသို့ ဖြစ်ပေါ်လာမည်ဟု ယုံကြည်မျှော်လင့်ရသည်။ ထိုအချိန်အထိ နိုင်ငံတကာပါဝင်ပတ်သက်သူများအားလုံးသည် မြေပြင်တွင် ပိုမိုနက်ရှိုင်းလာနေသည့် လူသားချင်းစာနာမှုအကျပ်အတည်းကို ဖြေရှင်းရန် ဖြစ်နိုင်သမျှ နည်းလမ်းအားလုံးကို ပံ့ပိုးသင့်ပြီး တစ်ချိန်တည်းတွင် ရခိုင်ဒေသပြည်သူများနှင့် ပူးပေါင်း၍ ပဋိပက္ခဖြေရှင်းရေး၊ လူမျိုးစုအချင်းချင်း သဟဇာတဖြစ်ရေး၊ လူမှုစီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် နိုင်ငံရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးတို့ကို ရည်မှန်းဆောင်ရွက်သင့်သည်။ ယင်းလုပ်ငန်းစဉ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးနှင့် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည့် ပထဝီနိုင်ငံရေးဒေသအတွက် အကျိုးရှိစေမည် ဖြစ်သည်။

နိုင်လင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ ရခိုင်ပြည်အတွင်း ငြိမ်းချမ်းရေး၊ ဒီမိုကရေစီနှင့် လူမှုအသိုက်အဝန်း ဆက်ဆံရေးဆိုင်ရာအကြောင်းအရာများကို ရေးသားလေ့လာသုံးသပ်နေသော အလွတ်တန်းနိုင်ငံရေး လေ့လာသုံးသပ်သူနှင့် သုတေသီတစ်ဦး ဖြစ်သည်။